تفاوت‌سنجي مستند و مستدل بودن آراي قضايي

يكي از اصول دادرسي منصفانه، اصل مستند و مستدل بودن آراي قضايي است. اهميت اين اصل به اندازه‌اي است كه عدم ملاحظه آن توسط مقام قضايي، به‌عنوان يكي از موارد نقض آرا مورد شناسايي قرار گرفته است. با عنايت به اينكه رعايت اين اصل در قانون اساسي، آيين دادرسي مدني و كيفري و حتي به‌عنوان اصلي پذيرفته‌شده در مراجع شبه قضايي از قبيل قانون رسيدگي به تخلفات اداري، قانون رسيدگي به تخلفات نيروهاي مسلح و قانون ماليات، مورد تأكيد قرار گرفته است، واكاوي ماهيت واژگان مستند و مستدل جهت تبيين تفاوت آن دو براي رفع برخي ابهامات، از اهداف نوشتار حاضر تلقي مي‌گردند. اين تحقيق كه با روش توصيفي ـ تحليلي انجام شده، نشان مي‌دهد كه تبيين هر يك از دو واژه و هدف مقنن در خصوص اين الفاظ، خلائي قانوني است كه پرداختن به آن، امري ضروري قلمداد مي‌شود. لذا مي‌توان گفت، عليت ايجادي، حجيت ذاتي، فرايند عيني، مصداقيت در امور حكمي و عهده‌دار بودن قاضي براي كشف واقع، از ويژگي‌هاي مستند محسوب مي‌شوند و در مقابل دليليت اثباتي، حجيت جعلي، فرايند ذهني، مصداقيت در امور موضوعي و رسالت مدعي در اين زمينه، از رهيافت‌هاي مستدل به شمار مي‌روند.