اثر سوزاندن كاه و كلش گندم برآب‌گريزي و برخي ويژگي‌هاي خاك در مزارع شهرستان دزفول

سابقه و هدف: سوزاندن بقاياي گياهي يكي از معمولي‌ترين روش مديريت زمين‌هاي زراعي است ولي نگراني در مورد پيامدهاي منفي زيست محيطي ناشي از آن در حال گسترش است. هدف از اين پژوهش بررسي اثر آتش زدن كاه و كلش گندم بر آب‌گريزي خاك و تغييرات زماني آن بر ويژگي‌هاي خاك است. مواد و روش‌ها: به اين منظور اقدام به جمع‌آوري بقايا و كاه كلش بجاي مانده از مزارع گندم كرده و به ضخامت 0، 2 و 10 سانتي‌متر روي سطح خاك مزرعه قرار گرفت و آتش‌سوزي انجام شد. سپس در سه زمان‌ (24 ساعت، 10 و 30 روز) پس از آتش‌سوزي همراه با شاهد (قبل از آتشسوزي) از لايه ۰-۵ سانتي‌متري خاك سطحي نمونه‌برداري و برخي ويژگي‌هاي خاك شامل واكنش خاك، هدايت الكتريكي، مواد آلي، درصد فراواني ذرات خاك، نفوذپذيري، آب‌گريزي خاك به روش مولاريته قطره اتانول MED و زمان نفوذ قطره آب WDPT اندازه‌گيري شد. در مجموع ۳۶ كرت (۴*۳*۳) به صورت فاكتوريل در قالب طرح بلوك كامل تصادفي اجرا شد. در روش WDPT با قرار دادن سه قطره آب با قطره‌چكان پزشكي روي سطح صاف خاك مدت زمان نفوذ و جذب قطره‌ها توسط خاك اندازه‌گيري شد. براي اندازه‌گيري مقدار نفوذ آب به خاك از آزمايش استوانه‌هاي دوگانه با سه تكرار اندازه‌گيري شد. يافته‌ها: تجزيه واريانس اثر زمان آتش‌سوزي بر روي برخي از خصوصيات خاك منطقه مورد مطالعه نشان داد آتش‌سوزي روي خصوصيات خاك با احتمال ۹۹ درصد براي هدايت الكتريكي، اسيديته خاك، مواد آلي، شن، سيلت، رس، ميانگين وزني قطر، فسفر و سديم معني‌دار است. نتايج نشان داد كه پس از انجام آتش‌سوزي مقدار نفوذ آب به خاك از 2/21 به 54/7 ميلي‌متر بر ساعت كاهش يافت و هدايت الكتريكي، واكنش خاك، فسفر، پتاسيم و قابل جذب، سديم تبادلي و سيلت به ترتيب ۵۰/۲۹، ۵۳/۲، ۸۴/۱۶۹، ۶۸/۵، ۷۹/۹ و ۴۸/۱۰ درصد افزايش يافت و مواد آلي، شن، رس و MWD به ترتيب ۰۹/۱۶، ۶۷/۱۳، ۱۱/۷ و ۴۵/۸ درصد كاهش پيدا كرد. نتايج نشان داد از نظر آب‌گريزي خاك منطقه در كلاس آب‌دوست قرار دارد كه پس از گذشت 24 ساعت پس از آتش‌سوزي، WDPT به ۶۷/۵۵ ثانيه رسيد و به خاك با آب‌گريزي كم تبديل شد به طوري كه با افزايش عمق، ميزان بقايا و WDPT افزايش يافت و به حداكثر خود يعني ۶۷/۷۹ ثانيه رسيد.نتيجه‌گيري: سوزاندن بقاياي گندم مزارع شهرستان دزفول باعث افزايش عناصر غذايي خاك از جمله فسفر، پتاسيم، سديم و درصد نسبي سيلت نسبت به قبل از آتش‌سوزي شد. پس از آتش‌سوزي و افزايش دماي خاك، كلاس آبگريزي خاك از آب‌دوست به كلاس آب‌گريزي كم تغيير كرد. نتايج نشان داد آب‌گريزي ناشي از آتش‌سوزي، بستگي به مدت زمان پس از آتش‌سوزي دارد به طوري كه با گذشت زمان به سطح پايين‌تر برمي‌گردد و سپس تغييرات آن متوقف مي‌شود. همچنين سوزاندن بقايا باعث كاهش نفوذپذيري خاك شد به طوري كه كلاس نفوذپذيري از كلاس خيلي سريع به متوسط تغيير يافت. آتش‌سوزي و سوزاندن بقاياي گياهان باعث افزايش شوري و pH خاك شده كه مي‌تواند در كاهش راندمان محصول موثر باشد.