تحليل تاثير تغيير اقليم بر روند دماهاي حدي در ايستگاه‌هاي ساحلي استان مازندران بر مبناي مدل هاي CMIP6

سابقه و هدف: گرمايش جهاني موجب تغيير در فراسنج‌هاي دما و به تبع آن افزايش وقوع رويدادهاي فرين از جمله سيل و خشكسالي مي-شود كه در اغلب موارد، از آب و هواي شديد حاصل مي‌شوند؛ لذا مطالعه و بررسي تغييرات آينده مقادير حدي پارامترهاي هواشناسي و هيدرولوژيكي از جمله دما، بيشتر از مقدار ميانگين يا ميانه، حائز اهميت مي‌باشد. بنابراين، هدف از اين پژوهش، بررسي اثرات تغيير اقليم بر روند تغييرات فصلي دماهاي حدي (مقادير بسيار بالا و بسيار پايين) در ايستگاه‌هاي ساحلي استان مازندران بر مبناي مدل‌هاي CMIP6 و روش رگرسيون چندك مي‌باشد.مواد و روش‌ها: در اين پژوهش، به منظور بررسي روند مقادير حدي دما در استان مازندران براي دوره‌ي آينده از برونداد سري ششم مدل-هاي تغيير اقليم (Coupled Model Intercomparison Project phase 6, CMIP6) استفاده گرديد. براي اين منظور از دو دسته داده شامل كمينه و بيشينه دماي 4 ايستگاه سينوپتيك اصلي استان شامل بابلسر، قراخيل، رامسر و نوشهر و نيز برونداد مدل NorESM2-MM از مدل‌هاي CMIP6 در دو دوره‌ي آينده‌ي نزديك (2055-2026) و آينده‌ي دور (2100-2071) و براي سه سناريو خوش‌بينانه (SSP126)، حد متوسط (SSP245) و بدبينانه (SSP585) استفاده گرديد. به منظور مقياس‌كاهي داده‌هاي مدل در ايستگاه‌هاي هواشناسي مورد مطالعه، از روش‌هاي مختلف موجود در نرم افزار مقياس‌كاهي CMhyd استفاده گرديد و خروجي داده‌هاي دما براي روشي كه از دقت بالاتري برخوردار بود، براي بررسي روند انتخاب گرديد. در گام بعد، براي بررسي روند فصلي مقادير حدي دما از روش رگرسيون چندك استفاده گرديد و نتايج مورد تحليل و بررسي قرار گرفت.يافته‌ها: نتايج مقياس‌‌كاهي با استفاده از روش‌هاي مختلف نشان داده است كه روش Variance Scaling بهترين عملكرد را در بين روش-هاي موجود در CMhyd دارد. به طوركلي نتايج بيانگر بي‌هنجاري مثبت دما (افزايش دماي سالانه نسبت به دوره‌ي پايه در سناريوهاي SSP126=1.3، SSP245=2.56 و SSP585=3.2 درجه سلسيوس( در استان مازندران در تمام ماه‌هاي سال تا پايان قرن بيست ‌و يكم است. شدت بي‌هنجاري در ماه‌هاي گرم بيشتر از ماه‌هاي سرد است .تحت سناريو خوش‌بينانه، مقادير حدي متغيرهاي دما در فصل‌هاي بهار و پاييز در آينده‌ي دور، حداكثر تا 1 درجه در هر دهه كاهش خواهد يافت. با اين‌حال، ميانگين‌ كمينه دما در همه سناريوها (از جمله سناريو خوش‌بينانه) افزايشي است و كاهش صرفاً براي مقادير حدي پيش‌نگري شده است. اما تحت سناريوهاي حد متوسط و بدبينانه، افزايش مقادير حدي دما در تمامي فصل‌ها وجود خواهد داشت كه شدت آن براي سناريو بدبينانه و در فصل بهار (15/0 درجه سانتيگراد در سال) بيشتر خواهد بود.نتيجه گيري: با توجه به نتايج مي‌توان بيان كرد افزايش قابل ملاحظه دماهاي حدي در شبانه روز خصوصا در ماه‌هاي گرم سال، باعث افزايش تبخير و تعرق خواهد شد و در كنار كاهش بارندگي در ماه‌هاي گرم، باعث كاهش منابع آب در بخش‌هاي مختلف استان مازندران و فشار به آب‌هاي زيرزميني مي‌شود. بنابراين، تدوين و اجراي برنامه‌هاي مديريتي مناسب در جهت نياز هر منطقه، به منظور سازگاري با دماهاي حدي و عواقب سوء آن، اهميت بسيار دارد.