تحليل فعاليت تپه‌هاي ماسه‌اي در ارتباط با عناصر اقليمي در استان آذربايجان شرقي

باتوجه به خسارات شديد پديده گرد و غبار ناشي از فعاليت تپه هاي ماسه اي به زيرساخت‌ها و سكونتگاه هاي روستايي و سلامت انسان ها، شناسايي توزيع مكاني تپه‌هاي ماسه‌اي فعال و پايش ميزان فعاليت آنها از ملزومات مهم براي كاهش اين آسيب‌ها مي‌باشد. اين تحقيق با هدف معرفي، پايش فعاليت ها و ميزان تحرك پذيري تپه هاي ماسه اي موجود در حوزه درياچه اروميه در استان آذربايجان شرقي انجام گرفته است. بدين منظور، ابتدا نقشه توزيع مكاني تپه هاي ماسه اي با استفاده اطلاعات موجود در محيط گوگل ارث و مشاهدات ميداني در محيط GIS تهيه گرديد. در ادامه، براساس داده هاي بلند مدت ساعتي سرعت باد، دماي هوا، بارندگي و تبخير و تعرق پتانسيل، شاخص لنكستر در ايستگاه هاي هواشناسي مجاور تپه هاي ماسه اي محاسبه شده و با انجام تحليل حساسيت، ميزان تحرك پذيري آتي آنها پيش بيني شده است. نتايج نشان داد كه فعاليت تپه هاي ماسه اي موجود در هر دو سايت مورد مطالعه عمدتاً در محدوده راس تپه ها اتفاق افتاده است. عليرغم مشاهده رابطه مستقيم بين شاخص لنكستر با فراواني بادهاي بالاتر از آستانه فرسايش و تبخير و تعرق و رابطه معكوس با بارش، حساسيت شاخص لنكستر نسبت به تغييرات كاهشي يا افزايشي متغييرهاي اقليمي در سايت هاي ياد شده يكسان نبوده است. همچنين، فعاليت تپه هاي ماسه اي گستره قوم تپه در سال هاي اخير روند افزايشي داشته و اين واقعيت احتمالاً در قالب تداوم خشكسالي ها و گسترش پهنه هاي خشك بستر درياچه اروميه قابل توجيه است. باتوجه به موقعيت مكاني كلانشهر تبريز نسبت به اين گستره ماسه اي و غالب بودن بادهاي شرقي بالاتر از آستانه فرسايش بادي در اين منطقه، لزوم پايش گرد و غبارهاي ناشي از فعاليت اين گستره ماسه اي بر كيفيت هواي كلانشهر تبريز بسيار ضروري است.