ارزيابي روند بيابان‌زايي با بهره‌ گيري معيار آب زيرزميني و فرونشست با استفاده از مدل IMDPA (مطالعه‌ي موردي: حوزه‌ آبخيز رفسنجان)

فرونشست زمين يك رخداد زمين‌شناسي است كه بروز ساير بلاياي ثانويه كه مي‌تواند بر توليد و زندگي انسان تأثير منفي بگذارد را منجر مي‌شود. افزايش برداشت از منابع آب زيرزميني، فرونشست را به دنبال خواهد داشت كه آخرين مرحله بيابان‌زايي محسوب مي‌شود. لذا هدف اين پژوهش ارزيابي وضعيت بيابان زايي توسط مدل IMDPA بر اساس دو معيار آب زيرزميني و فرونشست در حوزه آبخيز رفسنجان مي‌باشد. به‌منظور ارزيابي شدت بيابان‌زايي توسط اين مدل، از شاخص‌هاي افت سطح آب زيرزميني، نسبت جذب سديم و هدايت الكتريكي تحت معيار آب زيرزميني و از شاخص ميزان فرونشست به‌عنوان معيار فرونشست زمين استفاده شد. شاخص‌هاي مورد نظر پس از امتيازدهي و طبقه‌بندي، پهنه‌بندي شدند. معيار فرونشست، با استفاده از نقشه فرونشست تهيه شده از تصاوير ماهواره‌اي سنتينل 1 در سال آبي 1394 1395، مورد ارزيابي قرار گرفت. سپس نقشه نهايي وضعيت بيابان‌زايي از هم‌پوشاني نقشه‌هاي معيار آب زيرزميني و فرونشست زمين بر اساس ميانگين هندسي معيارها به دست آمد. نتايج اين پژوهش نشان داد كه بر اساس معيار آب زيرزميني ميانگين هدايت الكتريكي، سديم قابل‌جذب و افت سطح تراز آب، به ترتيب 9351.4، 12.28 و 54 سانتي‌متر با امتيازهاي چهار، يك و چهار در وضعيت بيابان‌زايي خيلي شديد، كم و شديد قرار دارد. مطابق شاخص فرونشست، اين ميزان در منطقه بين هفت تا كم‌تر از يك سانتي متر در سال متغير بوده است. بر اساس شدت بيابان زايي از منظر معيار آب زيرزميني مشخص شد كه حدود 2.74، 59.07، 37.15 و 1.02 درصد از اين حوزه آبخيز در طبقه‌هاي كم، متوسط، شديد و خيلي شديد قرار دارد. در نهايت، شدت بيابان‌زايي بر طبق دو معيار، در سه طبقه كم، متوسط و شديد قرار مي‌گيرد كه بيش‌ترين سطح مربوط به شدت متوسط مي‌باشد. نتايج اين پژوهش منجر به شناخت دقيق معيار و شاخص‌هاي مؤثر در وقوع بيابان‌زايي در حوزه آبخيز مورد مطالعه شده است. اين شناخت مي‌تواند به‌عنوان ابزاري مناسب براي دستيابي به ارائه مديريت مناسب و برنامه‌ريزي صحيح و اصولي براي جلوگيري از تسريع اين پديده مورد استفاده قرار گيرد.