اعتبار سنجي سهم انواع كاربري اراضي در توليد رسوب با استفاده از نمونه‌هاي رسوب مجازي در حوضه آبخيز الوند، استان كرمانشاه

از بين رفتن خاك سطحي حاصلخيز يكي از مشكلات اصلي تخريب خاك در اكوسيستم‌هاي كشاورزي در سراسر جهان است. شناسايي سهم منابع رسوب براي درك موثر فرآيندهاي فرسايش خاك، اتخاذ اقدامات مديريتي مناسب و بهينه‌سازي استراتژي‌هاي حفاظت از خاك مهم است. در حال حاضر، تكنيك منشأيابي رسوب به‌طور گسترده‌اي در سطح جهان براي ارزيابي سهم منابع رسوب مورد توجه قرار گرفته است. هدف از اين پژوهش تعيين سهم انواع كاربري اراضي در توليد رسوب حوضه آبخيز الوند در استان كرمانشاه و اعتبارسنجي آن با استفاده از نمونه هاي رسوب مجازي بود. ابتدا 28 نمونه از كاربري‌هاي مختلف؛ كشت آبي (10 نمونه) كشت ديم (8 نمونه) و مراتع (10 نمونه) و 10 نمونه از خروجي حوضه اصلي به عنوان رسوب هدف نمونه‌برداري شد. به اين منظور 9 عنصر ژئوشيميايي با اندازه ذرات كوچكتر از 125 ميكرون انداره‌گيري شدند و 42 شاخص هوازدگي بر اساس عناصر ژئوشيميايي در نمونه‌هاي رسوب منبع و نمونه‌هاي رسوب هدف محاسبه شدند. با استفاده از تحليل آماري كروسكال-واليس و تحليل آماري تابع تشخيص، عنصر ژئوشيميايي (Na)  و شاخص هوازدگي (FENG) به عنوان تركيب نهايي از ردياب‌ها قادر به تفكيك منابع رسوب در منطقه مورد مطالعه، برگزيده شد. روش منشأيابي رسوب براساس  مدل بيسين تهيه و درصد سهم هر يك از منابع رسوب مشخص شد. براي سه منبع رسوب يعني زمين‌هاي زير كشت ديم، كشت آبي و مراتع سهم نسبي توليد رسوب هريك به ترتيب 7/53  ، 9/43  و 8/1 درصد برآورد شد. اعتبار سنجي نتايج با استفاده از نمونه‌هاي رسوب مجازي بررسي شد كه مقدار ميانگين خطاي RMSE، MAE و dبه ترتيب 6/19 ، 5/17 و 711/0 درصد بود. نتايج اين پژوهش مي‌تواند در انتخاب روش مديريت درست و هدفمند از طريق شناخت و كنترل فرسايش و كاربري اراضي اين منابع متمركز گردد تا اثرات آن بر روي رسوبات ريزدانه به حداقل برسد.