تحليل شخصيت موسي (ع) و فرعون در قرآن كريم بر اساس نظريه رشد و تباهي اريك فروم

اريك فروم، روان شناس آلماني است كه همانند اغلب روان شناسان تعريفي سازمان يافته و يكپارچه از انسان ارائه مي‌دهد. به اعتقاد او شخصيت انسان تحت تاثير نيروهاي اجتماعي و فرهنگي كه در محدوده‌ي فرهنگ بر او تأثير مي‌گذارد و نيروهاي كلي كه در طول تاريخ بر بشريت تأثير گذاشته‌اند، قرار دارد؛ بنابراين، انسان ميان دو نيروي خير و شر كه فروم از آنها به نام‌هاي رشد و تباهي ياد مي‌كند، سرگردان است؛ دو نيرويي كه در تعيين چگونگي شخصيت بشر دخيل هستند. قرآن كريم نيز به طور خاص به بيان سرگذشت انسانهايي كه نيروي خير بر آنها فائق آمده و يا آنهايي كه نيروي شر بر اراده و اعمالشان مسلط گشته است، مي‌پردازد تا آنها عبرتي براي ديگران باشند؛ از اين رو، نگارندگان در اين پژوهش به روشي توصيفي – تحليلي و با استفاده از نظريه‌ي رشد و تباهي اريك فروم درصدد بررسي حالتهاي رفتاري شخصيت حضرت موسي (ع) و فرعون برآمده‌اند تا به ويژگي‌هاي دروني و بيروني كه نشان دهنده‌ي مسير تعالي در حضرت موسي (ع) يا تباهي در فرعون شده است، دست يابند. از يافته‌هاي تحقيق استنباط مي‌شود كه نشانه‌هاي رشد و تباهي در شخصيتهاي مورد بحث، به صورت‌هاي متفاوتي تبلور يافته است. مؤلفه‌هاي رشد در شخصيت حضرت موسي (ع) در شوق به زندگي، استقلال از مادر مثالي و عشق به انسانها خلاصه مي‌شود. حال آنكه از بين بيماري هاي نظريه اريك فروم، مرده گرايي، هم‌بودگي با مادر مثالي و خودشيفتگي وخيم در فرعون ديده مي‌شود كه به شكلهاي مختلفي مانند خشونت نمايشي و خشونت انتقام جويانه در زندگي او بازتاب يافته است.