بررسي و تحليل داستان حضرت ابراهيم (ع) بر اساس نظريۀ تحليل گفتمان انتقادي نورمن فركلاف

تحليل گفتمان انتقادي رويكردي است ميان‌رشته‌اي كه به تحليل گفته‌ها و متون در چارچوب مناسبات قدرت در جامعه و نقش زبان در تثبيت و تداوم سلطه مي‌پردازد. در تحليل گفتمان انتقادي نورمن فركلاف، متون، به‌ويژه داستان در سه سطح (توصيف، تفسير و تبيين) مورد بررسي قرار مي‌گيرد. فركلاف در تحليل گفتمان انتقادي خويش، ايدئولوژي را ابزار ايجاد و حفظ روابط قدرت در جامعه مي‌داند و بر چهار مفهوم بنيادين (قدرت، جهان‌بيني، زبان و ايدئولوژي) تأكيد دارد. اين پژوهش، با روش توصيفي-تحليلي و استفاده از ابزار كتابخانه‌اي در صدد آن است تا به تحليل گفتمان انتقادي داستان حضرت ابراهيم ع در قرآن بر اساس الگوي سه سطحي فركلاف (توصيف، تفسير، تبيين) پرداخته، واضح نمايد كه كدام گفتمان، در اين داستان كليدي و برجسته است و كدام مفاهيم ايدئولوژيك در پس متن اين داستان وجود دارد و چگونه اين مفاهيم در ساختارهاي مختلف سه سطحي مد نظر فركلاف همخواني پيدا كرده‌اند؟ نتايج حاكي از آن است كه برجسته‌ترين گفتمان در اين داستان، گفتمان توحيدي حضرت ابراهيم ع با روش‌هاي استدلالي-احتجاجي و تبليغي است. مفاهيم ايدئولوژيك معرفتي (خداشناسي)، تربيتي و تبليغي هم براي داعيان و مبلغان و هم براي عام مخاطبان قرآني در پسِ متن آن نهفته است. البته گفتمان حضرت ابراهيم ع بر مقتضاي حال مخاطب شكل گرفته كه با توجه به بافت موقعيتي متن اين داستان، مي‌توان مفاهيم ايدئولوژيك متفاوتي را از آن دريافت نمود.