تعيين‌كننده‌هاي تاب‌آوري اقتصادي كشورهاي نفتي و غيرنفتي خاورميانه

در مطالعه حاضر به طور تجربي عوامل مؤثر بر شاخص ميزان تاب‌آوري اقتصادي در كشورهاي منطقه خاورميانه طي دوره زماني 2020 -2000 ارزيابي شد. در اين راستا، ابتدا شاخص تاب‌آوري اقتصادي بر مبناي چندين زيرشاخص محاسبه و سپس تأثير عوامل مؤثر بر اين شاخص براي كشورهاي نفتي و غيرنفتي خاورميانه مورد  بررسي قرار گرفت . عوامل مؤثر بر تاب‎آوري اقتصادي شامل متغيرهاي فناوري، توليد نفت، درجه باز بودن اقتصاد، جهاني شدن سياسي، جهاني شدن فرهنگي و مخارج دولت بود. براي دستيابي به اهداف مطالعه از رويكرد همجمعي حداقل مربعات معمولي پويا استفاده شد. نتايج تحليل همجمعي حاكي از وجود رابطه بلندمدت بين متغيرهاي تحقيق بود. براساس نتايج بدست آمده به جز متغير مخارج دولت ساير متغيرهاي ذكر شده بر تاب‌آوري اقتصادي كشورهاي نفتي خاورميانه در بلندمدت تأثير مثبت داشته‌اند. البته، بين متغير توليد نفت و تاب‌آوري اقتصادي كشورهاي نفتي تأثير معني‌داري يافت نشد. ضريب متغير جهاني شدن سياسي بيشترين اثر مثبت را بر تاب‌آوري اقتصادي كشورهاي نفتي دارد. متغيرهاي درجه باز بودن اقتصاد و جهاني شدن فرهنگي نيز از اين حيث به ترتيب در رتبه‌هاي بعدي قرار دارند. اين در حالي است كه متغير جهاني شدن فرهنگي بيشترين اثر مثبت را بر ميزان تاب‌آوري اقتصادي كشورهاي غيرنفتي در بلندمدت دارد. همچنين، تأثير معني‌داري بين متغير مخارج دولت و تاب‌آوري كشورهاي غيرنفتي مشاهده نشد. با توجه به نتايج، انتظار مي‌رود در نتيجه‌ي جهاني شدن و افزايش ارتباطات سياسي، تجاري و فرهنگي، جريان مبادله اطلاعات مالي، اقتصادي، اجتماعي، تجاري و تكنولوژيكي بين كشورها تقويت و با افزايش بهره‌وري و بهره بردن كشورها از مزاياي تجارت آزاد تاب‌آوري اقتصادي بهبود يابد.