آناليز گپ: ابزاري حفاظتي براي مديريت سيستم پارك‌هاي ملي در ايران

مناطق تحت حفاظت، بخش‌هاي از سرزمين هستند كه به‌منظور حفاظت در محل و مؤثر تنوع زيستي و ساير ويژگي‌هاي ارزشمند اكوسيستم‌ها انتخاب و مديريت مي‌شوند. با وجود شبكه‌ كارآمدي از اين مناطق در مكاني كه معرف تمام اكوسيستم‌ها باشد، اهداف مديريت منابع بوم‌شناختي به‌خوبي تأمين مي‌شود. آناليز گپ روشي براي شناسايي ميزان معرفي شدن تنوع زيستي در مناطق حفاظتي است، با اين هدف كه اطلاعات مورد نياز مديران و سياستگذاران سرزمين براي تصميم‌گيري مناسب را فراهم نمايد. در مطالعه‌ حاضر، ميزان معرف بودن سيستم پارك‌هاي ملي كه بخشي از شبكه‌ مناطق تحت حفاظت كشور هستند در اكوسيستم‌هاي كلان خشكي، مورد بررسي قرار گرفت. بدين‌منظور معيارها و شاخص‌هاي مناسب براي انتخاب پارك ملي شناسايي و نقشه‌سازي شدند. سپس، الگوريتم تصميم‌گيري براي ارزيابي اين مناطق تهيه شد. براساس اين الگوريتم، پس از تلفيق لايه‌‌ شاخص‌هاي مناسب با لايه‌ اكوسيستم‌ها و پارك‌هاي موجود، ميزان پوشش‌دهي پارك‌هاي ملي در هر يك از لكه‌هاي اكوسيستمي ارزيابي و كدگذاري شد. پس از اجراي الگوريتم‌، ميزان پوشش‌دهي در اكوسيستم‌ها محاسبه گرديد و سه سناريو تعريف شد و ميزان تحقق آن‌ها و كمبودها در هر اكوسيستم بررسي و محاسبه شد. نتايج نشان داد كه تنها در دو اكوسيستم كوهستان‌هاي بدون پوشش سرد و خشك و بوته‌زار و شوررست‌هاي خشك سه سناريو تحقق يافته‌اند و در ساير اكوسيستم‌ها ميزان معرف بودن كافي نيست. بر اين اساس، سطح مورد نياز براي تكميل سيستم پارك‌هاي ملي در اكوسيستم‌هاي خشكي، به ميزان تقريبي دو ميليون هكتار به‌دست آمد. نتايج اين مطالعه مي‌تواند راهنمايي براي برنامه‌ريزان حفاظت سرزمين باشد تا براساس آن سيستم پارك‌هاي ملي را مورد بازبيني قرار دهند.