تغييرات زماني در تركيب عنصري و خصوصيات فيزيكوشيميايي ذرات معلق هوا ساطع شده از پهنه‌هاي ماسه‌اي( مطالعه‌ غرب درياچه‌ اروميه)

پهنه هاي ماسه اي واقع در غرب درياچه اروميه، يكي از مهمترين منابع توليد گردوغبار در اين منطقه مي باشند. هدف از انجام اين تحقيق، مطالعه‌ تغييرات زماني در تركيب عنصري و خصوصيات فيزيكوشيميايي ذرات معلق هوا در مجاورت پهنه هاي ماسه اي غرب درياچه اروميه در طول فصل خشك و تعيين ميزان مشاركت خاك هاي محلي در تركيب گردوغبار بود. بدين‌منظور، نمونه هاي گردوغبار در طي چهار ماه مختلف در طي فصل خشك 1399 با اله هاي رسوبگير جمع آوري شدند. همچنين دو خاك غالب از كانون هاي گردوغبار نيز از عمق 5-0 سانتي متري نمونه برداري شدند. نمونه برداري از هركدام از سطوح، به‌صورت مركب و از تركيب چندين نمونه از بخش هاي مختلف آن سطح بود. خصوصيات فيزيكوشيميايي نمونه ها از جمله توزيع اندازه‌ ذرات، قابليت هدايت الكتريكي، اسيديته، ماده‌ آلي و درصد كربنات كل اندازه گيري شدند. شناسايي كاني هاي غالب با روش تفريق اشعه‌ ايكس (XRD)، شناسايي عناصر موجود در نمونه ها با دستگاه ICP-MS و نيز تصويربرداري از سطح نمونه ها با ميكروسكوپ الكتروني روبشي (SEM) نيز صورت گرفت. براساس نتايج حاصل از اين تحقيق، كوارتز، كلسيت، آراگونت و هاليت كاني هاي غالب در نمونه ها بودند. نتايج آناليز عنصري نشان داد كه كلسيم، منيزيم، سديم، سيليسيوم، آهن و آلومينيوم در هر دو نمونه خاك و گردوغبار جزء عناصر با فراواني زياد بودند. تصويربرداري از سطح دو خاك نشان داد كه آراگونيت با اشكال سوزني و ستوني، فراوان ترين كاني در آن‌ها است. براساس نتايج حاصل از محاسبه‌ فاكتورغني شدن، باوجود اينكه خاك 1 (DS1) با مقدار رس، نمك و سيلت بيشتر، بالاترين مشاركت را در تركيب گردوغبار در ابتداي فصل خشك (تيرماه و مرداد ماه) دارد، به سمت انتهاي فصل خشك، مشاركت خاك 2 (DS2) با ميزان املاح كمتر، شن و كربنات كل بالاتر، بيش از DS1 مي شود. براساس نتايج ميكروسكوپ روبشي و آناليز نقطه اي، به سمت اواسط فصل خشك و در نتيجه تبخير زياد در منطقه، كلريدسديم در سطح نمونه DS1 تجمع مي يابد و با ايجاد پوشش در دور ذرات شن، منجر به ايجاد سله شده و از ادامه‌ فرسايش بادي، ممانعت مي كند. با اين حال، خاك DS2، تمام طول سال كانون اصلي گردوغبار باقي مي ماند و  با دارا بودن مقادير بسيار زيادي از كاني آراگونيت و عناصري همچون استرانسيوم 88Sr و باريم Ba  و حركت گردوغبار حاصل، در جهت بادهاي غالب به سمت مناطق مسكوني و اراضي كشاورزي، خطري جدي به حساب مي آيد و نيازمند توجه ويژه است.