ارزيابي تنوع زيست‌فرهنگي ذخيره‌گاه زيست‌كره‌ هامون

مطالعات تنوع زيست‌فرهنگي براي درك روابط متقابل بين جامعه‌ انساني و محيط زيست طبيعي در سيستم‌هاي پيچيده اجتماعي-بوم‌شناختي مناطق طبيعي به‌خصوص ذخيره گاه هاي زيست‌كره حائز اهميت مي‌باشند. در اين مطالعه، شاخص تنوع زيست فرهنگي ذخيره گاه زيست‌كره‌ هامون بين سال هاي 1399 تا 1400 با استفاده از ده شاخص فرهنگي گويش، مذهب، آداب و رسوم، پوشش، صنايع دستي، معماري سنتي، غذا، معيشت، باورها و اعتقادات، بازي و سرگرمي و سه شاخص زيستي پرندگان، پستانداران و گياهان اندازه گيري شد. شاخص‌هاي تنوع فرهنگي با كمك 30 پرسشنامه و توزيع آن به‌صورت تصادفي  بين مردم 9 روستاي نزديك مناطق تالابي ذخيره‌گاه و تحليل آن‌ها با كمك شاخص شانون-وينر محاسبه شد. شاخص‌هاي تنوع زيستي نيز با تعيين نسبت تعداد گونه‌هاي گياهي و جانوري به تعداد كل گونه‌ها و سپس ميانگين آن‌ها اندازه‌گيري شد. با كمك ميانگين تنوع زيستي و فرهنگي، شاخص تنوع زيست‌فرهنگي ذخيره‌گاه محاسبه شد. با تهيه‌ نقشه‌هاي سيماي تنوع زيستي و سيماي تنوع فرهنگي و هم پوشاني ساده‌ آن‌ها، نقشه‌ سيماي تنوع زيست فرهنگي نيز تهيه شد. شاخص تنوع زيست‌فرهنگي (1/126) نشان‌دهنده‌ وضعيت نامناسب تنوع زيست فرهنگي ذخيره‌گاه بوده است. همبستگي شاخص‌هاي تنوع فرهنگي و تنوع زيستي نشان داد كه شاخص هاي تنوع باورها و اعتقادات و تنوع آداب و رسوم و تنوع معماري سنتي با ديگر شاخص هاي تنوع فرهنگي و زيستي همبستگي معني داري نداشتند (0.05 P). شاخص هاي تنوع معيشت، تنوع غذا و تنوع صنايع دستي با تنوع گياهي و جانوري همبستگي مثبت و معني دار داشته‌اند (0.05 P). به‌طور كلي ارزيابي سيماي تنوع زيست‌فرهنگي ذخيره گاه زيست‌كره‌ هامون، نشان داد كه در مناطق تالابي ذخيره‌گاه با تنوع زيستي بهتر، تنوع فرهنگي نيز مطلوب بوده كه تأثيرپذيري تنوع فرهنگي و زيستي از يكديگر را نشان مي‌دهد. نتايج مطالعه به كارشناسان و مديران مناطق حفاظت‌شده كمك مي‌كند كه براي مديريت محيط‌زيست، نبايد صرفاً رويكرد حفاظت از تنوع زيستي را در پيش گرفت و بهتر است مديريت مطلوب و پايدار با تمركز بر نگرش مديريت تنوع زيست فرهنگي باشد.