ارزيابي قابليت گونه‌هاي ازمك (Cardaria draba (L.) Desv.) و بومادران (Achillea wilhelmsii C. Koch) به‏ عنوان پايش‏گر و پالاينده‌ زيستي عناصر بالقوه‌ سمي در محيط حاشيه‌ جاده

پايش و پالايش آلاينده‏ هاي فلزي مرتبط با ترافيك، راهكاري مناسب به‏ منظور مديريت و ايجاد زيست‏بوم امن براي زيست‏مندان است. از اين‌رو، اين پژوهش با هدف ارزيابي قابليت گونه‌هاي گياهي ازمك (Cardaria draba L. Desva) و بومادران (Achillea wilhelmsii C. Koch) به‏ عنوان پايش‏گر و پالاينده‌ زيستي عناصر بالقوه‌ سمي آرسنيك، كادميم و مس در محيط حاشيه‌ جاده در سال 1398 انجام يافت. به اين منظور، در مجموع 126 نمونه‌ گياهي و 63 نمونه‌ خاك سطحي در طول 700 متر از يك قطعه‌ 9 كيلومتري از جاده ‏هاي گلتپه، ساوه و كرمانشاه واقع در شهرستان همدان جمع ‏آوري و پس از آماده‏ سازي و هضم اسيدي نمونه‌هاي خاك و گياه در آزمايشگاه، محتوي عناصر در آن‌ها به‌روش طيف‏ سنجي نوري پلاسماي جفت شده القايي (ICP-OES) خوانده شده و شاخص نرخ جذب سطحي هواسپهري (CR)، فاكتورهاي تغليظ ‏زيستي (BCF)، تجمع‏ زيستي (BAF)، انتقال (TF) و شاخص‏هاي جامع تغليظ ‏زيستي (CBCI) و تجمع ‌زيستي (CBAI) محاسبه شدند. پردازش آماري نتايج نيز با استفاده ازنرم‏افزار SPSS انجام يافت. نتايج نشان داد كه بيشينه‌ ميانگين مقادير نرخ جذب سطحي عناصر آرسنيك و كادميم به‏ترتيب با %34/0 و %14/8مربوط به بومادران و بيشينه‌ مقدار نرخ جذب سطحي عنصر مس با %9/30 مربوط به ازمك بوده است. از طرفي، ازمك داراي ميانگين مقادير BAF و TF بزرگ‏تر از يك براي همه‌ عناصر بود. بومادران داراي ميانگين مقادير BCF و TF بزرگ‏تر و كوچك‏تر از يك به‌ترتيب براي عناصر آرسنيك و كادميم و ميانگين مقادير BAF و TF بزرگ‏تر از يك براي عنصر مس بود. ميانگين مقادير شاخص‌هاي CBCI و CBAI در ازمك به ‏ترتيب برابر با 0/501 و 0/527 و در بومادران نيز به‏ترتيب برابر با 0/441 و 0/536 بود. با استناد به ميانگين مقادير شاخص نرخ جذب سطحي هواسپهري، فاكتورهاي تغليظ ‏زيستي، تجمع‏ زيستي، انتقال و شاخص‏هاي جامع تغليظ‏ زيستي و تجمع ‌زيستي عناصر مي‌توان از ازمك و بومادران به‌عنوان گونه‏‏‏‏‏‏‏‏ هاي بومي كارآمد براي پايش و پالايش فلزات سنگين از هوا و خاك در مناطق آلوده استفاده كرد.