ارزيابي تعامل روستاييان استان قزوين با گوشتخواران بزرگ

گرگ (Canis lupus)، پلنگ (Panthera pardus) و خرس قهوه‌اي (Ursus arctos) در بسياري از زيستگاه‌هاي رشته‌كوه البرز با انسان هم‌بومند. درك بهتر تعامل ساكنان با اين گونه‌ها به يافتن راهكارهايي كمك مي‌كند كه افزون ‌بر تأمين منافع مردم، به بقاي حيات وحش منتهي شود. دو ابزار نمونه‌برداري مصاحبۀ نيمه‌ساختاريافته و پرسشنامۀ اكتشافي براي بررسي آگاهي و تجربۀ دو گروه از جامعۀ روستاييان استان قزوين استفاده شد كه در زمينه‌هاي تقابل با گوشتخواران بزرگ و مسئوليت‌هاي اجتماعي متفاوت بودند (مجموع 198 نفر از 153 روستا). آگاهي پاسخ‌دهندگان دربارۀ گرگ و پلنگ و خرس و ديدگاه آنان دربارۀ وضعيت و روند جمعيت اين گوشتخواران، ناهمگون بود. بيشتر (80%، 66 نفر) پاسخ‌دهندگان دامدار و كشاورز در دو منطقۀ تحت حفاظت سازمان حفاظت محيط‌زيست، گرگ را بزرگ‌ترين تهديد معيشت خود مي‌دانستند. در مقابل، نارضايتي بيشتر نمايندگان روستايي (%74، 86 نفر)، شامل دهياران و بخشياران و اعضاي شوراي روستايي خارج از مناطق تحت حفاظت، از سگ‌هاي ولگرد (C. familiaris) بود. احتمال ابراز نارضايتي جامعۀ دامدار و كشاورز ساكن مناطق تحت حفاظت از هر سه گوشتخوار بزرگ بيش از نمايندگان روستايي خارج از اين مناطق برآورد شد. بالاترين احتمال ابراز نارضايتي از گوشتخواران بزرگ براي گرگ (ميانه 0/94 و فاصلۀ باور بيزي 0/83 تا 0/99) و سپس پلنگ (0/11، 0/01 تا 0/26) توسط جامعۀ پاسخ‌دهندگان دامدار و كشاورز در مناطق تحت حفاظت‌ برآورد شد. استفادۀ همزمان از چند ابزار نمونه‌برداري و هدف‌گيري لايه‌هاي مختلف يك جامعه در پژوهش‌هاي اجتماعي محيط‌زيست مي‌تواند تصوير جامع‌تري از تعامل مردم با حيات وحش فراهم كند. در حفاظت از گوشتخواران بزرگ ايران بايد به راهكارهاي مشاركتي و درگيرساختن مردم ساكن زيستگاه گوشتخواران در فرآيندهاي تصميم‌گيري توجه بيشتري كرد.