ارزيابي شرايط زيستگاهي، چالش‌ها و راهكارهاي مديريت گوزن زرد ايراني، Dama dama mesopotamica Brooke, 1875 در استان‌هاي خشك كشور

پراكنش گوزن زرد ايراني،Dama dama mesopotamica Brooke, 1875  به عنوان زيرگونه‌ در معرض خطر انقراض بيش از شش دهه محدود به مراكز تكثير است. برنامه‌ حفاظتي در برخي از مراكز كارآيي نسبتاً خوبي داشت اما بعضاً ناموفق بود. در اين تحقيق با استفاده از روش‌شناسي تركيبي شرايط زيستگاهي، چالش ها، راهكارها، تهديدات انساني و محيطي همچنين عملكرد مديريتي در مراكز تكثير گوزن زرد در سه استان خشك كشور يعني ايلام، فارس و يزد ارزيابي شد. جمع‌آوري داده طي دو سال تحقيقات ميداني در سطح استان ها انجام شد. چالش ها در دو گروه عمده‌ زيستگاهي (مساحت كم مراكز، فقر منابع و بحران هاي محيطي) و جمعيتي (اثر طعمه خواري، جدال نرها، بيماري و ساختار نامناسب جمعيتي) بررسي شد كه با وجود همبستگي مثبت فاقد معني داري بود (0/027 P-value). ميانگين سطح تهديدات محيطي و انساني به‌ترتيب در مناطق تحت حفاظت ارژن و پريشان (55%-52%)، مانشت-قلارنگ ايلام (50%-43%)، كوه خم ارسنجان (56%-41%) و باغ شادي يزد (47%-29%) برآورد گرديد. عملكرد مديريتي در تمام مناطق در سطح مقدماتي با محدوديت‌هاي زياد همراه بود. امتياز مديريتي در ايلام و ارسنجان 50% در باغ شادي 46% و در ارژن-پريشان 44% بود. راهكارهاي مناسب شامل گسترش مراكز، احياي پوشش گياهي، احداث آخور و آبشخور استاندارد، احداث آب چاله ها براي آبتني و دفع حشرات مزاحم، كنترل طعمه خواران، اصلاح ساختار جمعيت با نسبت جنسي و سني مناسب، آموزش جوامع محلي، جلوگيري از دام و و انتقال بيماري و نصب دوربين هاي مدار بسته است. ارتقاي سطح حفاظتي مناطق و رهاسازي در طبيعت به‌عنوان هدف نهايي تكثير در اسارت بايد همواره مورد پايش قرار گيرد.