خوانش نگارۀ «نجات يوسف از چاه» بر مبناي رويكرد بيش ­متنيت

مهم ترين محمل ها براي مطالعه نظريه ها و رويكردهاي ادبي، داستان هاي ديني، اساطيري، حماسي و غنايي مصوّرشده در نگارگري است كه همزمان از دو نظام تصويري و نوشتاري برخوردار است. پژوهش حاضر به مطالعه، تحليل و بررسي نگاره نجات يوسف نبي از چاه از نسخه مصوّر هفت ارونگ ابراهيم ميرزا و بيش متن هاي درون رشته اي با موضوع بر اساس رويكرد بيش متنيّت از پنج گانه هاي ترامتنيت مي پردازد. هدف پژوهش حاضر، بررسي، كشف و تحليل ميزان تعاملات و ارتباط ميان متن ادبي (شعر) و تصوير و نيز بررسي دقيق ويژگي هاي ديداري و برگرفتگي اين متن‌ها است. بر اين مبنا پرسش اصلي از اين قرار است كه ويژگي هاي ديداري و ساختاري و محتواي نگاره و ساير بيش متن ها چيست و چگونگي تأثيرپذيري نگارگر از متن شعر به چه صورت بوده‌است؟ خلاصه يافته‌ها نشان مي دهد كه نگارگر در تصويرپردازي نگاره به‌صورت ضمني جهان بيني و نگرش صوفيانۀ جامي خالق پيش متن نگاره را بازتاب داده‌است. نگارگر و طراح ضمن بروز خلاقيت و نبوغ خويش در تصويركردن روايت هاي گوناگون و صحنه پردازي در فضاي خيالي و مثالي نگاره، تا جايي كه امكان داشته بر مبناي شيوه قراردادي رايج در فرآيند طراحي و نقش پردازي به پيش متن هاي داستان وفادار مانده و در پي القاي هماهنگي بين متن ادبي و اثر هنري كوشش بوده است. همچنين نگارگر و طراح، مضمون اصلي و كانوني يعني نجات يوسف را نه در مركزيت نگاره و قالي، بلكه در فضاي پيرامون و در فضاي پايين آثار قرار داده‌است. اين پژوهش از گونه‌ كيفي و توسعه اي است. روش پژوهش توصيفي-تحليلي و شيوۀ گردآوري داده ها به روش اسنادي انجام پذيرفته‌است.