گواهي عدم امكان سازش؛ ماهيت، موارد صدور و اجراي آن

گواهي عدم امكان سازش عنواني است كه قانون‌گذار براي تصميمات دادگاه خانواده در موضوع طلاق وضع كرده است. از آنجا كه در تقسيم‌بندي سنتي آراي دادگاه‌ها چنين عنواني وجود ندارد، لذا بررسي ماهيت و تعيين جايگاه آن در ميان تصميمات قضايي دادگاه خانواده داراي اهميت است. مقاله حاضر با روش كتابخانه‌اي و به شيوه توصيفي- تحليلي به مطالعه گواهي عدم امكان سازش در نظام حقوقي ايران مشتمل بر پيشينه، ماهيت، موارد صدور و اجراي آن پرداخته است و در نهايت بدين نتيجه دست يافته است كه در تبيين ماهيت گواهي عدم امكان سازش، بايد ميان طلاق توافقي و طلاق به درخواست زوج تفاوت نهاد؛ در طلاق توافقي، ماهيت اين گواهي صرفاً تصديق و انعكاس عدم سازش زوجين و موارد توافق آنها بوده و در اين فرض، دادگاه هيچ عمل قضاوتي انجام نمي‌دهد. اما در طلاق به درخواست زوج، در صورت قبول اختيار مطلق مرد در طلاق، رسيدگي دادگاه خانواده محدود به استماع نظر زوج، ارجاع زوجين به داوري و تعيين تكليف در خصوص حقوق مالي زوجه خواهد بود. در اين نوع رسيدگي، قاضي دادگاه خانواده نقشي منفعل خواهد داشت و وارد رسيدگي ماهوي نخواهد شد و نتيجتاً گواهي عدم امكان سازش را نمي‌توان «حكم» تلقي كرد. اما در صورت قبول تعديل حق طلاق زوج، نوع رسيدگي دادگاه خانواده همانند موردي كه به دعواي طلاق زوجه رسيدگي مي‌كند، ماهيت ترافعي پيدا نموده و در اين رسيدگي، قاضي دادگاه خانواده نقشي فعال داشته و به استماع ادلّه و دفاعيات طرفين مي‌پردازد و در صورتي كه دلايل زوج را موجه تلقي كند، اقدام به صدور رأي طلاق خواهد نمود و در غير اين صورت رأي به بي‌حقي او صادر خواهد كرد. در اين مورد، ماهيت تصميم دادگاه خانواده كه از يك امر ترافعي نشأت مي‌گيرد، يك گواهي صرف نيست بلكه واجد خصوصيات حكم است.