اندازه‌گيري شاخص‌هاي شكوفايي شهري در محلات منطقۀ ۴ شهر اروميه

مقدمه در چند دهۀ گذشته، افزايش جمعيت در شهرها به‌ويژه در شهرهاي ايران به دليل مهاجرت‌ به داخل شهرها موجب ايجاد چالش‌هايي مانند فقر، نابرابري و مشكلات زيست‌محيطي شده است. به منظور مقابله با اين مشكلات و بهبود كيفيت زندگي شهروندان، يكي از رويكردهاي مطرح‌شده، شكوفايي شهري است. شكوفايي شهري مفهومي است كه بر ارتقاي شرايط اقتصادي، اجتماعي، محيطي و كالبدي شهرها تمركز دارد و به شهرها كمك مي‌كند تا از طريق ارائۀ خدمات متوازن و ايجاد زيرساخت‌هاي پايدار، رفاه و كيفيت زندگي شهروندان را بهبود بخشند. شهر اروميه با افزايش مستمر جمعيت و مشكلاتي نظير افزايش هزينه‌هاي خدمات‌رساني، بي‌توجهي به بافت‌هاي قديمي براي بهسازي و نوسازي، فقدان سرزندگي در برخي مناطق و توزيع نامناسب امكانات در سطح شهر، با چالش‌هاي متعددي مواجه است. در صورت ناديده گرفتن اين مشكلات و عدم رسيدگي به آن‌ها، مسائل اجتماعي، اقتصادي و زيست‌محيطي تشديد شده و وضعيت نامطلوبي بر شهر حاكم خواهد شد. منطقۀ ۴ شهر اروميه نيز به دليل بافت فرسوده، يكي از مناطق درگير با اين چالش‌ها است. از اين‌رو، مدل شكوفايي شهري به‌ عنوان رويكردي نوين مي‌تواند به ارزيابي ميزان تحقق شاخص‌هاي شكوفايي شهري در محلات اين منطقه بپردازد. لذا پژوهش حاضر با هدف بررسي ميزان تحقق شاخص‌هاي شكوفايي شهري در محلات منطقۀ ۴ شهر اروميه و ارزيابي وضعيت آن‌ها از لحاظ ميزان شكوفايي شهري انجام شده است. مواد و روش‌هااين پژوهش از نظر نوع، كاربردي و از لحاظ روش انجام، توصيفي ـ تحليلي است. داده‌ها با بهره‌گيري از مطالعات كتابخانه‌اي، مقالات و روش ميداني از طريق پرسش‌نامه‌هايي كه از ساكنان محلات منطقۀ ۴ جمع‌آوري شده‌اند، گردآوري شده است. با استفاده از فرمول كوكران و سطح خطاي 0/057، تعداد ۳۰۰ پرسش‌نامه براي ۱۲ محله به‌ طور مجزا توزيع شد. براي وزن‌دهي به معيارها، از روش MEREC (متد مبتني بر اثرات حذف معيارها) استفاده شد و تجزيه‌وتحليل داده‌ها با استفاده از يكي از روش‌هاي جديد تصميم‌گيري چندمعياره به نام MARCOS انجام گرفت. همچنين، براي تهيۀ نقشه‌ها، از نرم‌افزار GIS بهره گرفته شد. پس از انجام مطالعات جامع دربارۀ شكوفايي شهري، ۱۸ شاخص عمومي شكوفايي استخراج و بر اساس اين شاخص‌ها، محلات منطقۀ ۴ شهر اروميه اولويت‌بندي شدند.يافته‌هايافته‌هاي اين تحقيق نشان مي‌دهد وضعيت شكوفايي شهري در محلات منطقۀ ۴ اروميه متنوع است. بر اساس نتايج حاصل از روش‌هاي MEREC و MARCOS، برخي محلات به طور قابل‌ توجهي از وضعيت بهتري نسبت به ساير محلات قرار دارند، در حالي كه برخي ديگر نيازمند بهبود شرايط هستند. نتايج حاصل از تحليل‌ها نشان مي‌دهد محله (A5)، واقع در بين خيابان‌هاي عطايي، وحدت و مدني بالاترين ميزان شكوفايي شهري را دارد و محله (A1) بين خيابان‌هاي شيخ شلتوت و شاهرخ‌آباد پايين‌ترين ميزان شكوفايي شهري را نشان مي‌دهد. همچنين، محلات از لحاظ شاخص‌هاي شكوفايي شهري شرايط يكساني ندارند، به ‌طوري ‌كه 37/14 درصد از محلات در وضعيت مطلوب، 34/64 درصد در وضعيت نيمه‌مطلوب و 28/22 درصد در وضعيت نامطلوب قرار دارند. اين توزيع نشان مي‌دهد بخشي از محلات به شرايط خوبي رسيده‌اند، اما بخش زيادي از منطقه هنوز با مشكلات مهمي در شاخص‌هاي شكوفايي روبه‌رو هستند. دستاورد اصلي اين پژوهش، اولويت‌بندي محلات بر اساس سطح شكوفايي و ارائۀ پيشنهادهايي براي ارتقاي محلات با كمترين ميزان شكوفايي شهري است، كه شروع اين فرايند از سطح محلات ضعيف‌تر به‌ عنوان يك رويكرد محوري در دستور كار قرار گرفته است. نتيجه‌گيرينتايج حاصل از روش وزن‌دهي مرك و رتبه‌بندي ماركوس بيانگر اين است كه محلۀ 1ـ2ـ4 (A5) با بالاترين امتياز و محلۀ 1ـ1ـ4 (A1) با كمترين امتياز به‌ترتيب داراي بالاترين و پايين‌ترين شكوفايي هستند. همچنين با توجه ‌به رتبه‌بندي محلات، محلات شرقي (A1, A7, A8) منطقۀ ۴ اروميه به ‌عنوان بدترين محلات و محلات واقع در شمال غربي اين منطقه (A5, A6, A11) به‌ عنوان بهترين محلات از لحاظ تطبيق با شاخص‌هاي شكوفايي شهري انتخاب شده‌اند. به بياني ديگر، محلات بخش شرقي محدودۀ مورد مطالعه داراي وضعيت نامطلوب و محلات شمال غربي داراي وضعيت مطلوبي هستند. به بياني، برخي از محلات توانسته‌اند به سطوح بالايي از شكوفايي دست يابند، اما تعدادي ديگر هنوز به توجه ويژه و برنامه‌ريزي دقيق نياز دارند. بر اين‌اساس، پيشنهادهايي همچون ايجاد فضاهاي سبز و پارك‌ها در نقاط مختلف منطقه، ترويج استفاده از وسايل نقليۀ پايدار مثل دوچرخه، پروژه‌هاي نورپردازي، ايجاد ديوارهاي نقاشي و تابلوهاي شهري جهت ارتقاي شكوفايي محلات منطقۀ ۴ ارائه شده است.