تبيين ارتباط كيفيت زندگي شهري و هويت فرهنگي ساكنان منطقۀ 3 شهر اصفهان با استفاده از مدل معادلات ساختاري

مقدمه افزايش جمعيت شهري به همراه خود مسائلي همچون افزايش تراكم ترافيك، آلودگي هوا، افزايش نياز به خدمات ‌شهري، افزايش نياز به تفريح و موارد ديگر دارد. به بيان ديگر، شهر‌ها همراه با رشد و توسعه با چالش حفظ كيفيت ‌زندگي ‌شهري روبه‌رو مي‌شوند. از طرفي، علاوه بر افزايش جمعيت در شهرها، روند جهاني‌ شدن به كم‌رنگ و مبهم شدن هويت‌ فرهنگي در شهرها منجر شده ‌است. اين موضوع به‌ويژه در شهرهاي تاريخي به عنوان يك مسئله مطرح است، چراكه از بين رفتن هويت‌ فرهنگي در اين شهرها مي‌تواند اثرات نامناسب بر ارزش‌هاي تاريخي ـ فرهنگي بگذارد. شهر اصفهان كه به عنوان يك شهر تاريخي ـ فرهنگي در سطح جهاني شهرت دارد نيز با مسئلۀ كاهش كيفيت ‌زندگي ‌شهري و مبهم بودن هويت ‌فرهنگي روبه‌رو شده است. اين مسئله به صورت خاص در منطقۀ 3 شهر اصفهان به عنوان منطقۀ تاريخي و داراي ارزش‌هاي هويتي و تاريخي اهميت و ضرورت دارد. با اين‌وجود، نوع ارتباط كيفيت‌ زندگي ‌شهري و هويت ‌فرهنگي در شهر اصفهان وضعيت مبهمي دارد. بنابراين، اين پژوهش به دنبال روشن ساختن ارتباط كيفيت‌ زندگي ‌شهري و هويت ‌فرهنگي ساكنان منطقۀ 3 شهر اصفهان با بهره‌گيري از مدل معادلات ساختاري است تا بتوان علاوه بر حفظ و تقويت هويت‌ فرهنگي، كيفيت ‌زندگي‌ شهري را نيز ارتقا داد. مواد و روش‌هااين پژوهش از نوع توصيفي ـ تحليلي و از نظر هدف، كاربردي است. به منظور جمع‌آوري داده‌ها از روش‌هاي مطالعۀ كتابخانه‌اي، پيمايش ميداني، توزيع پرسشنامۀ ‌شهروندي و مصاحبۀ شهروندي استفاده شده ‌است. جامعۀ آماري ساكنان منطقۀ 3 شهر اصفهان بوده و به منظور تعيين حجم نمونه از فرمول كوكران با اطمينان 95 درصد استفاده شد. بنابراين، حجم نمونه به ميزان 384 تعيين و براي دو مفهوم كيفيت‌ زندگي ‌شهري و هويت‌ فرهنگي پرسشنامۀ جداگانه طراحي و توزيع شد. براي كيفيت زندگي شهري 13 گويه و براي هويت ‌فرهنگي 32 گويه در 5 بعد هويت تاريخي و آداب و رسوم ـ هويت خانوادگي و شخصي ـ هويت مذهبي ـ هويت ملي ـ ويژگي‌هاي تمدني (زبان، علم، هنر) در نظر گرفته شد. در پژوهش حاضر دو فرضيه مطرح شد. فرضيۀ اول اثرگذاري معنادار هويت‌ فرهنگي بر كيفيت‌ زندگي ‌شهري و فرضيۀ دوم، اثرگذاري معنادار كيفيت ‌زندگي‌ شهري بر هويت ‌فرهنگي بوده كه با بهره‌گيري از نرم‌افزار Smart PLS و طراحي معادلات ساختاري دو فرضيه بررسي شد.يافته‌هادر رابطه با فرضيۀ اول (اثرگذاري معنادار هويت‌ فرهنگي بر كيفيت ‌زندگي ‌شهري) مقدار R2 برابر با 0/541 به دست آمد كه به معناي اثرگذاري هويت‌ فرهنگي بر كيفيت ‌زندگي ‌شهري است. از طرفي، نتايج دادۀ ‌آماري F2 و ميزان تأثير مستقيم نشان داد تنها دو بعد هويت ‌فرهنگي شامل (هويت‌ تاريخي ‌و ‌آداب ‌و ‌رسوم با 0/451 F2 و تأثير مستقيم 0/621) و (هويت‌ ملي با F2 0/109 و تأثير مستقيم 0/420) داراي تأثير معنادار بر كيفيت ‌زندگي ‌شهري است، اما تأثير ساير ابعاد تأييد نشد. بنابراين، در مجموع براي فرضيۀ اول يافته‌ها نشان دادند هويت‌ فرهنگي داراي اثر محدود بر كيفيت‌ زندگي ‌شهري است. در رابطه با فرضيۀ دوم (اثرگذاري معنادار كيفيت ‌زندگي ‌شهري بر هويت‌ فرهنگي) يافته‌ها نشان داد كيفيت ‌زندگي ‌شهري بر هويت ‌فرهنگي تأثير قابل توجه دارد. مقدار R2‏ - F2 و تأثير مستقيم براي 4 بعد هويت ‌فرهنگي نشان‌دهندۀ اثرگذاري قابل‌ توجه كيفيت‌ زندگي ‌شهري بر ابعاد هويت ‌فرهنگي دارد. در ادامه، پس از تعميم نتايج نمونۀ آماري به كل جامعه با استفاده از ابزار Bootstrapping، مقدار t-value نيز نشان‌دهندۀ وجود ارتباط معنادار ميان هويت‌ فرهنگي و كيفيت‌ زندگي ‌شهري در منطقۀ 3 شهر اصفهان بوده است.نتيجه‌گيرينتايج معادلات ساختاري نشان داد كيفيت‌ زندگي ‌شهري بر 4 بعد هويت تاريخي و آداب و رسوم، هويت خانوادگي و شخصي، هويت مذهبي و هويت ملي داراي اثرگذاري بالا و معنادار است. بنابراين، از اين پژوهش اين نتيجه به دست مي‌آيد كه با ارتقاي كيفيت زندگي شهري مي‌توان هويت فرهنگي را حفظ و تقويت كرد. همچنين، اين نتيجه در رابطه با منطقۀ 3 شهر اصفهان به دست آمده كه تغييرات كالبدي، و سياست‌هاي اجتماعي ـ اقتصادي و برنامه‌هاي شهري بر شكل‌گيري هويت خانوادگي و شخصي، هويت مذهبي و هويت ملي تأثيردارد. نتايج اين پژوهش نشان داد ‌در منطقۀ 3 شهر اصفهان هويت ملي و هويت خانوادگي و شخصي به دليل بافت بومي منطقه و وجود آثار تاريخي با شهرت جهاني، بيشترين اثر را از وضعيت كيفيت‌ زندگي ‌شهري مي‌گيرد. بنابراين، پيشنهاد‌هايي در زمينه‌هاي حمل‌ونقل شهري، رويدادمداري و فعال‌سازي پتانسيل‌هاي تاريخي فرهنگي در راستاي ارتقاي كيفيت ‌زندگي‌ شهري با در نظر گرفتن حفظ و افزايش هويت‌فرهنگي در منطقۀ 3 شهر اصفهان ارائه شد.