بررسي تعيين كيفر تعزيري در پرتو ويژگي‌ها و اقدامات بزه‌ديده با تاكيد بر تبديل، تخفيف و معافيت از مجازات

اصول تقنيني كه قاضي مي‌بايست در تعيين كيفر تعزيري به آن توجه كند؛ چهار بندي است كه در ماده‌ي 18 قانون مجازات اسلامي مطرح گرديده است. اين چهار بند عبارتند از: الف) انگيزه مرتكب و وضعيت ذهني و رواني وي حين ارتكاب جرم، ب) شيوه‌ي ارتكاب جرم، گستره نقض وظيفه و نتايج زيان‌بار آن. پ) اقدامات مرتكب پس از ارتكاب جرم و ت) سوابق و وضعيت فردي، خانوادگي و اجتماعي مرتكب و تأثير تعزير بر وي. در چنين ديدگاهي، بزه‌ديده جايگاهي نداشته و اثري از مداخله‌ي او ديده نمي‌شود. بخشي كه پژوهش حاضر با روش توصيفي – تحليلي قصد بررسي آن را دارد ولي در بندهاي ماده‌ي 18 مورد توجه قرار نگرفته است؛ «وضعيت بزه‌ديده» و همچنين «آثار بزه‌ديده بر بزه» مي‌باشد. نتايج اين تحقيق نشان مي‌دهد ويژگي‌هاي فردي بزه‌ديده (جنسيت، نژاد، مذهب، قرابت بزه‌ديده با مجرم و نقص جسمي يا ذهني) و اقدامات بزه‌ديده (تحريك، اقدام نامشروع، تقاص و رضايت بزه‌ديده) مي‌تواند در تعيين كيفر تعزيري مؤثر باشد. همچنين علت ورود عوامل مشدده و مخففه بدان جهت است كه در جوهره هر يك از آنها، ورود و يا خطر ورود صدمه و ميزان قابليت سرزنش را تشديد يا تخفيف مي‌دهند. بنابراين مي‌توان گفت كه اين عوامل مي‌توانند مصاديقي از عناصر سازنده اصلي تناسب جرم باشند.