تعيين الگوي بهينه كشت با لحاظ محدوديت‌هاي اقتصادي، اجتماعي و زيست محيطي (مورد مطالعه: دشت ابهر)

افزايش توليد محصول ‌هاي كشاورزي با افزايش سطح زير كشت و يا كاربرد بهينه هر چه بيشتر آب، سم‌ها و كودهاي شيميايي و يا افزايش بهره‌وري امكان‌پذير است. از آنجا كه منابع آبي موجود محدود بوده، استفاده از سم‌ها و كودهاي شيميايي مي‌تواند خطرهاي جدي براي محيط زيست و سلامت جامعه ايجاد كند و افزايش بهره‌وري بدون داشتن برنامه توليد امكان‌پذير نيست، هدف اين پژوهش تعيين الگوي بهينه كشت محصول‌هاي كشاورزي در دشت ابهر براي دستيابي به پايداري در بخش كشاورزي با استفاده از مدل‌هاي برنامه‌ريزي خطي و آرماني با لحاظ محدوديت‌هاي زيست‌محيطي، اجتماعي و اقتصادي مي‌باشد. محدوديت‌هاي ياد شده از طريق توزيع و تكميل پرسشنامه و مصاحبه با بهره‌برداران و مسئولان مربوطه تعيين شد و الگوي بهينه كشت با توجه به اين محدوديت‌ها با استفاده از دو روش برنامه‌ريزي خطي و آرماني مورد بررسي و مقايسه قرار گرفت. براي اين منظور، از آمار و اطلاعات مربوط به 7 محصول كه بيشترين سهم را در توليدهاي كشاورزي دشت ابهر در سال زراعي 1401-1400 استفاده شد. نتايج نشان داد كه در الگوهاي بهينه پيشنهادي مدل‌هاي برنامه‌ريزي خطي و آرماني، سطح زيركشت به شدت كاهش يافته و از 26655 هكتار كنوني به 5846  هكتار در مدل برنامه‌ريزي خطي و 5770 هكتار در مدل برنامه‌ريزي آرماني رسيده است. در برنامه‌ريزي آرماني اگر چه سود كمتر از برنامه‌ريزي خطي است اما مصرف آب، كودها و سم‌ها كاهش يافته است. در الگوي كشت بهينه محصول‌هايي كه كشت آنها بازده برنامه‌اي چنداني ندارد مانند انگور و عدس يا به‌طور كل حذف شده‌اند و يا به‌دليل اينكه محصول‌هاي راهبردي (استراتژيك) به‌شمار مي‌روند مانند گندم و جو، توليدشان كاهش و كشت محصول‌هايي مانند گردو كه داراي بازده برنامه‌اي قابل توجهي هستند، افزايش يافته است. در نهايت مي‌توان گقت كشت محصول‌ها تخصصي‌تر شده و تنوع محصول ‌ها كاهش يافته است.