اثر الگوهاي ارتباطي خانواده و هيجان ‌خواهي با وابستگي به فضاي مجازي: نقش ميانجي نيازهاي اساسي روان ‌شناختي

نوجواني دوره آسيب پذيري نسبت به اثرات وقايع و پديده هاي اجتماعي است، لذا مطالعه فضاي مجازي در زندگي اجتماعي و تحصيلي نوجوانان و اين كه چه عوامل و متغيرهايي مي تواند به صورت مستقيم و غيرمستقيم روي اين وابستگي اثر گذار باشد، امر مهمي به شمار مي آيد. هدف پژوهش حاضر طراحي و آزمون مدل اثر الگوهاي ارتباطي خانواده و هيجان خواهي با وابستگي به فضاي مجازي از طريق نيازهاي اساسي روان‌شناختي (شايستگي، خودمختاري و ارتباط) بود. پژوهش حاضر به روش همبستگي و از نوع تحليل مسير بود. جامعه آماري پژوهش شامل كليه دانش آموزان دوره اول متوسطه شهر خرم آباد بود كه از بين آن ها تعداد 290 به روش نمونه‌گيري تصادفي خوشه‌اي چند مرحله اي انتخاب شدند. ابزار پژوهش شامل پرسشنامه اعتياد به شبكه هاي اجتماعي مجازي در نوجوانان (Sadeghzadeh et al., 2019)، پرسشنامه تجديدنظر شده الگوهاي ارتباطي خانواده (Ritchie Fitzpatrick, 1990)، مقياس هيجان‌خواهي (Aluja et al., 2010) و مقياس نيازهاي اساسي روان‌شناختي (Sorebo et al., 2006) بود. ارزيابي الگوي پيشنهادي از طريق تحليل مسير و با استفاده از نرم افزارهاي SPSS و AMOS ويراست 23 انجام گرفت. نتايج پژوهش حاضر نشان داد رابطه مستقيم الگوي ارتباطي گفت و شنود بر نيازهاي اساسي روان‌شناختي (شايستگي، خودمختاري و ارتباط‌) و نيز رابطه مستقيم هيجان‌خواهي بر وابستگي به فضاي مجازي، مثبت و معني‌دار بود. همچنين رابطه مستقيم الگوي ارتباطي همنوايي بر نيازهاي اساسي روان‌شناختي (شايستگي، خودمختاري و ارتباط‌)، و رابطه مستقيم هيجان‌خواهي بر نيازهاي اساسي روان‌شناختي (شايستگي، خودمختاري و ارتباط‌)، و نيز رابطه مستقيم شايستگي بر وابستگي به فضاي مجازي منفي و معني‌دار بود. علاوه مسيرهاي خودمختاري و ارتباط بر وابستگي به فضاي مجازي تأييد نشد. به‌علاوه در مسيرهاي غيرمستقيم نيز نيازهاي اساسي روان‌شناختي (شايستگي، خودمختاري و ارتباط‌)، بين الگوي ارتباطي گفت و شنود و وابستگي به فضاي مجازي، و نيز بين الگوي ارتباطي همنوايي و وابستگي به فضاي مجازي و همچنين بين هيجان‌خواهي و وابستگي به فضاي مجازي نقش ميانجي‌گر را داشتند. بنابراين مي‌توان با آموزش الگوهاي ارتباطي به خانواده‌ها و همچنين روش‌هاي كنترل كردن هيجانات به جوانان و نوجوانان، علاوه بر برآورده كردن نيازهاي اساسي روان‌شناختي (خودمختاري، شايستگي و ارتباط) آن‌ها، مي‌توان باعث كاهش وابستگي آنان به فضاي مجازي شد.