تعيين صفات مؤثر در عملكرد ارقام و لاين‌هاي اميدبخش سويا تحت تنش خشكي با استفاده از روش‌هاي چندمتغيره

اهداف: تنش خشكي يك محدوديت بزرگ در توليد و عملكرد پايدار گياهان زراعي از جمله سويا بوده و شناسايي ژنوتيپ‌هاي متحمل به كم‌آبي مي‌تواند يك راهكار ارزشمند در مقابله با اين معضل باشد. مواد و روش: آزمايش بصورت اسپليت‌پلات بر پايه طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي در سال 1399 در شهرستان اهر اجرا شد. تيمارها شامل سطوح قطع آبياري (1 بدون تنش 2 تنش بعد از گلدهي 3 تنش بعد از نيام‌دهي) به عنوان عامل اصلي و تعداد 10 ژنوتيپ‌ سويا به عنوان عامل فرعي در چهار تكرار اجرا شد. يافته‌ها: با افزايش تنش از مرحله گلدهي به مرحله نيام‌دهي عملكرد و اجزاي عملكرد به دليل افرايش مدت زمان اعمال تنش كاهش داشتند و نسبت به شرايط بدون تنش كاهش نشان دادند. تيمار بدون تنش (نرمال) نسبت به تيمار تنش بعد از نيام‌دهي 11.75 درصد عملكرد بيشتري داشت. بر اساس نتايج مقايسه ميانگين عملكرد دانه لاين آرين و رقم DPX به عنوان ارقام برتر و لاين‌هاي كوثر، پارسا و صبا به عنوان لاين‌هاي ضعيف انتخاب شدند. در شرايط نرمال صفت تعداد نيام بارور وارد مدل شد، در شرايط تنش بعد از گلدهي صفت تعداد نيام در بوته وارد مدل شد و در شرايط تنش بعد از نيام‌دهي صفات عملكرد كاه و كلش و وزن دانه در هر نيام وارد مدل شدند و اولين متغير وارد شده به مدل در اين سطح از تنش عملكرد كاه و كلش بود كه به تنهايي 0.87 تغييرات را توجيه مي‌كرد و سپس متغير وزن دانه در هر نيام وارد مدل گرديد.نتيجه گيري: دست ورزي روي صفاتي در شرايط نرمال، تنش بعد از گلدهي و تنش بعد از نيام دهي، مي تواند در اصلاح گياه سويا جهت دستيابي به عملكرد قابل قبول در شرايط كمبود رطوبت موثر باشند.