تحليلي انسان‏‌شناختي از نكاح «ضَيزَن» در بافت نزول قرآن كريم

از گزارش‌‏هاي تاريخي چنين برمي‌‏آيد كه «ضَيزَن» از جمله نكاح‌‏هاي مرسوم در فرهنگ عرب پيش از اسلام بوده است. در اين نوع از نكاح، زنان شخص متوفّا مانند اموال بازمانده از او توسط يكي از خويشاوندان نزديكش، در بيشتر موارد پسر يا برادرش، به ارث برده شده و بدون دريافت مهريه به نكاح او درمي ‌آمده‌ اند. عالمان تفسير با استناد به برخي روايات معتقدند كه شماري از آيات قرآني ناظر به رسم «ضيزن» نازل شده و اين نكاح جاهلي را نقد كرده‌ اند. در پژوهش حاضر كوشيده شده با كاربست رويكرد انسان‌‏شناسي فرهنگي، زمينه‌‏هاي پيدايش اين نوع خاص از نكاح در فرهنگ جاهلي تحليل شده و دلايل طردشدن آن از فرهنگ قرآني بازكاوي شود. دستاوردهاي پژوهش نشان ‌دهندۀ آن است كه علت شكل‏‌گيري «ضيزن» در فرهنگ عرب پيش از اسلام نگاه به نكاح به‌ مثابۀ دادوستد اقتصادي و مهريه به ‌مثابۀ بهاي خريد زن بوده كه به پدر زن پرداخت مي‌‏شده؛ اما چون در فرهنگ قرآني، زن به ‌عنوان صاحب مهريه و موجودي مستقل و نه مملوكِ مرد شناخته مي‌‏شده، اين نكاح تحريم شده است.