زندگي در حاشيه: ويژگي‌هاي محلات حاشيه‌نشين كلان‌شهر اهواز

«زيست در حاشيه»، برساختۀ شرايط و اقتضائات و فرجام پيامدهاي عوامل ساختاري بر افراد جامانده از مدار توجه است. يكي از مسائل مهم دربارهٔ محلات پيراموني شهرها، شناسايي ويژگي‌هاي گوناگون اين محلات است. اهميت اين جستار ازآن‌روست كه محلات يادشده ويژگي‌هاي يكساني ندارند و هرگونه سياست‌گذاري و مداخله در اين مناطق بدون درنظرگرفتن اين ويژگي‌ها نتايج مثبتي در پي نخواهد داشت. بر همين پايه، پژوهش كيفي پيش‌رو از راه مصاحبه با افراد آگاه به موضوع مي‌كوشد ويژگي‌هاي اين سكونت‌گاه را شناسايي كند. قلمرو مكاني پژوهش، محلات حاشيه‌نشين استان خوزستان بود و نمونه‌هاي پژوهش با رسيدن به اشباع نظري متوقف و داده‌ها با استفاده از تكنيك تحليل مضمون با روش آتريد-استرلينگ تحليل شد. يافته‌ها منجر به برساخت يازده مضمون سازمان‌دهنده با نام‌هاي انباشتگي مشكلات كالبدي، ناتواني اقتصادي، سرمايۀ اجتماعي درون‌گروهي بر پايۀ قوميت، محروميت نسبي مضاعف، طردشدگي، واگرايي‌هاي اجتماعي-فرهنگي، هبيتاس دوگانه، فعاليت گروه‌هاي ذينفع، دولت‌محوربودن انتظارات و توقعات، بي‌اعتمادي نهادي و نااميدي نسبت به تغيير شرايط؛ و چهار مضمون فراگير با نام‌هاي فقر چندگانه، آشفتگي محيطي، نابساماني اجتماعي و ناكارآمدي نهادي (دولت) شد. نتايج تحقيق نمايانگر اهميت تأثير متقابل جامعه و فرهنگ و سياست بر مسئلۀ حاشيه‌نشيني استان خوزستان بود؛ دو نكته‌اي كه اين استان را به يكي از مهاجرفرست‌ترين استان‌هاي كشور تبديل كرده است. بر اين پايه، تدوين سياست‌ها و برنامه‌ها براي مداخله در اين مناطق تنها در صورتي موفقيت‌آميز خواهد بود كه بتوان ويژگي‌هاي مختلف حاشيه‌نشيني را مشخص كرد.