باز‌انديشي جرم انگاري ارتداد با رويكرد مقاصدي

از جمله اعمالي كه كيفر دنيويِ آن با اختلاف‌نظر روبه‌روست، ارتداد است؛ برخي با استناد به حديث‌، كيفر مرتد را اعدام دانسته و برخي ديگر بر اين باورند با توجه به آيات، مباني نصوص و مقاصد شريعت، مجازات مرتد، اخروي بوده و دنيوي نيست. در اين مقاله، با روشي توصيفي ـ تحليلي و با استفاده از منابع كتابخانه‌اي، ديدگاههاي مختلف بررسي شده و با تأكيد بر خوانشي مقاصدي، تأملاتي پيرامون كيفر دنيوي مرتد بيان شده است. در رويكرد مقاصدي، جدا از نقدهاي روشي حديث‌شناختي به روايات موجود در اين باب، بيان شده است حفظ دين چون يكي از مقاصد، در پرتو حفظ كليت دين معنا يافته و فروكاستن آن به جزئيات، مورد توجه مقاصديون نبوده است. علاوه بر اين، مقصد حفظ نفس از بعد معنوي ـ رواني آن و نيز حفظ عقل در همين بعد، بر ضرورت توجه به آزادي باور چون يكي از مقاصد شريعت توجه داشته و قاعده‌ اساسي در دين، نفي اكراه است و دخالت در قلمرو عقيده و باور، نه ممكن است و نه مطلوب و خداوند سبحان، هر نوع اكراه و اجبار را در پذيرش دين يا استمرار دين‌ورزي نفي كرده است و تأكيد بر كيفر دنيوي مرتد، موجب مي‌شود افراد ارتداد خود را پنهان كرده و منكري ديگر (نفاق) به وجود آيد، يا اينكه در درون و نهان ديگران دخالت كرد كه اين نيز خود، آسيب وارد كردن به ديگر مقاصد، چون حفظ نفس از بعد معنوي ـ دروني و آزادي فردي است.