گذرايي سرنموني و حذف مفعول در زبان فارسي

حذف مفعول پديده‌اي است كه در آن فعل متعدي كه براي تكميل معنا به دو موضوع فاعل و مفعول نياز دارد، با حذف مفعول خود به فعل لازم تبديل مي‌شود. با اين حال، بدون آنكه بافت كلي سرنخ‌هايي پيرامون هويت مفعول به دست ‌دهد، مخاطب قادر به درك معناي جمله بوده و درك مفهوم مفعول محذوف براي او امكان‌پذير است. هدف پژوهش حاضر بررسي ميزان تأثير مؤلفه‌هاي گذرايي سرنموني بر ساخت حذف مفعول در زبان فارسي است.  با توجه به اينكه حذف مفعول از عوامل كاهندۀ ظرفيت فعل و به تبع آن كاهندۀ ميزان گذرايي است، انتظار مي‌رود در اين ساخت مؤلفه‌هاي گذرايي سرنموني بيشتري با ارزش منفي حضور داشته باشند. به منظور بررسي اين موضوع 435 مورد حذف مفعول از گونه‌هاي گفتاري و نوشتاري زبان فارسي معاصر از منابع متنوعي استخراج شده و تأثير مؤلفه‌ها به‌صورت مجزا بر هر نمونه مورد بررسي قرار گرفته است. يافته‌ها نشان مي‌دهد مؤلفه‌هايي نظير ارادي بودن و كنش‌گري بر حذف مفعول تأثيري ندارند و برخلاف انتظار بسامد ارزش مثبت مؤلفه‌هاي جنبشي، وجه و مثبت بودن كه بيانگر ميزان گذرايي بالاست در چنين ساخت كاهندۀ گذرايي بيشتر است. طبيعتاً حذف مفعول از ديگر مؤلفه‌هاي گذرايي سرنموني پيروي مي‌كند و بسامد ارزش منفي اين مؤلفه‌ها در اين ساخت بيشتر است. بررسي ميزان تأثيرگذاري مؤلفه‌هاي گذرايي سرنموني و دلايل آن، ارائۀ آمار مربوط به بسامد هر يك در ساخت حذف مفعول و درنهايت معرفي پيوستاري از شرايط  سرنموني حذف مفعول، مواردي است كه در پژوهش حاضر به آن پرداخته شده است.