ارزيابي تأثير تغييرات كاربري اراضي روي فرسايش و رسوب با استفاده از مدل EPM (مطالعه موردي: حوضه كال‌آجي استان گلستان)

نوع و شدت فرسايش خاك در يك منطقه، تابع شرايط اقليمي، پستي ‌و بلندي زمين، خاك و كاربري اراضي است كه در اين ميان، اهميت كاربري اراضي به دليل نقش مؤثر انسان بر آن نسبت به ديگر عوامل زيادتر است. هدف پژوهش حاضر، بررسي روند تغييرات كاربري اراضي/ پوشش گياهي و تأثير آن بر فرسايش و رسوب، با استفاده از تصاوير ماهواره اي سال‌هاي 1366، 1389 و 1398 لندست و مدل EPM در حوضه كال آجي استان گلستان است. نقشه كاربري اراضي با استفاده از روش حداكثر احتمال تهيه گرديد. براي ارزيابي صحت نتايج، از داده هاي آموزشي استفاده به عمل آمد. سپس مهم‌ترين روش هاي ارزيابي صحت، شامل دقت كل و ضريب كاپاي طبقه بندي استخراج شد كه براي سال‌هاي 1366، 1389 و 1398 به ترتيب، براي دقت كل 95، 98 و 95 و ضريب كاپا 0.93، 0.96 و 0.93 درصد بود. نقشه هاي پهنه بندي شدت فرسايش و رسوب با استفاده از نقشه هاي كاربري اراضي حاصل و عواملي چون شيب، ليتولوژي، خاك و بارش با استفاده از روش EPM انجام شد. نتايج نشان مي دهد از مهم‌ترين عوامل مؤثر در افزايش فرسايش و رسوب در حوضه آبخيز كال آجي از بين رفتن پوشش گياهي مرتعي و تبديل آن به اراضي كشاورزي است؛ يعني با تغيير كاربري بالطبع فرسايش و رسوب نيز افزايش ‌يافته است. توسعه سطوح كاربري اراضي كشاورزي و كاهش سطوح مرتعي در بين سال‌هاي 1366 تا 1398 به ميزان 16.83 درصد نسبت به سال 1366 است. اين تغييرات نقش مهم تخريب مراتع و پوشش گياهي حوضه آبخيز كال آجي در افزايش ميزان رسوب خروجي نشان مي دهد. بر اساس نتايج به‌ دست‌آمده، مجموع مقادير رسوب ويژه مربوط به بازه زماني 1366 (4353 مترمكعب) بوده كه اين ميزان در سال 1398 به 5164 مترمكعب افزايش داشته است كه نشان از تغييرات كاربري اراضي رخ ‌داده در حوضه است.