بررسي اثربخشي طرحواره درماني بر خودسرزنش‌گري و شرم در معتادين تحت درمان نگهدارنده با متادون

زمينه: يكي از ابعاد روانشناختي سومصرف مواد مخدر كه در سال‌هاي اخير مورد توجه قرار گرفته است، احساس شرم و خود سرزنش‌گري است. مطالعات نشان داده است، خود سرزنش‌گري و احساس شرم از همان ابتدا مي‌تواند فرد را به سمت اعتياد سوق داده و او را در چرخه اعتياد نگه دارد. يكي از الگوهاي مداخله‌اي روانشناختي در درمان سومصرف مواد، طرحواره ‌درماني است، اما در مورد بررسي اثربخشي آن بر احساس شرم و خودسرزنش‌گري در جامعه مورد پژوهش، شكاف پژوهشي وجود دارد. هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسي اثربخشي طرحواره‌درماني بر احساس شرم و خودسرزنش‌گري بيماران تحت درمان نگهدارنده با متادون انجام شد. روش: طرح پژوهش حاضر، نيمه آزمايشي از نوع پيش‌آزمون - پس‌آزمون با گروه گواه و پيگيري سه ماهه بود. جامعه آماري شامل تمامي كلينيك‌هاي ترك اعتياد منطقه 5 شهر تهران در سال‌هاي 1401-1400 بود كه مراجعان تحت درمان نگهدارنده با متادون قرار داشتند. از ميان افراد جامعه آماري، 30 نفر به روش نمونه‌گيري تصادفي خوشه اي چند مرحله‌اي انتخاب شده و به صورت تصادفي در دو گروه 15 نفري آزمايش و گواه گمارده شدند. در جلسات مداخله طرحواره درماني، از پروتكل يانگ (1999) و براي جمع‌آوري داده‌ها از مقياس‌هاي خودسرزنش‌گري (گيلبرت و همكاران، 2004) و احساس شرم (كوهن و همكاران، 2011) استفاده شد. براي تحليل داده‌ها نيز از آزمون تحليل واريانس اندازه‌گيري مكرر، آزمون تعقيبي بنفروني و نرم‌افزار SPSS26 استفاده شد. يافته ها: يافته‌هاي اين پژوهش نشان داد كه در گروه آزمايش (مداخله طرحواره‌درماني)، نمرات پس آزمون و پيگيري خود سرزنش‌گري، احساس شرم و مؤلفه هاي آن ها در مقايسه با نمرات پيش آزمون به طور معناداري كاهش پيدا كرده است (0/001 P ). همچنين تفاوت معناداري در نمرات متغيرهاي مذكور بين مراحل پس آزمون و پيگيري مشاهده نشد كه نشان‌دهنده تداوم اثربخشي مداخله در مرحله پيگيري است (0/05 P ). نتيجه‌گيري: با توجه به يافته‌هاي به دست آمده، اين نتيجه حاصل مي‌شود كه طرحواره‌درماني با بازسازي و بازنگري در طرحواره‌هاي ناساگار اوليه، باعث كاهش مشكلات احتمالي روانشناختي مانند خودسرزنش‌گري و احساس شرم در معتادين تحت درمان نگهدارنده با متادون مي‌شود. بنابراين، تكرار آزمايش در گروه‌هاي ديگر و نمونه هاي بيشتر پيشنهاد مي‌شود.