مقايسۀ اثربخشي آموزش مبتني بر نظريۀ انتخاب و تحليل رفتار متقابل بر اهمال‌كاري تحصيلي دانش‌آموزان دختر

زمينه: يكي از شايع‌ترين مشكلات در سطوح مختلف تحصيلي به ويژه در دورۀ نوجواني، اهمال‌كاري تحصيلي است. اهمال‌كاري از مهم‌ترين علل عدم موفقيت دانش‌آموزان در يادگيري و دستيابي به پيشرفت تحصيلي است. مداخله‌هاي آموزشي مبتني بر نظريۀ انتخاب و تحليل رفتار متقابل دو نوع مداخلۀ متفاوت هستند كه به ترتيب بر عوامل دروني و بين فردي تأكيد مي‌كنند و در مورد مقايسۀ اثربخشي آن‌ها بر اهمال‌كاري تحصيلي دانش‌آموزان دختر، شكاف پژوهشي وجود دارد. هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسي مقايسۀ اثربخشي آموزش‌هاي مبتني بر نظريۀ انتخاب و تحليل رفتار متقابل بر اهمال‌كاري تحصيلي دانش‌آموزان دختر انجام شد. روش: روش پژوهش حاضر، نيمه آزمايشي از نوع پيش‌آزمون - پس‌آزمون با گروه گواه و پيگيري دو ماهه بود. جامعۀ آماري پژوهش شامل تمامي دانش آموزان دختر پايۀ نهم شهر كوه دشت در سال تحصيلي 1399- 1398 بود كه با روش نمونه‌گيري خوشه‌اي چندمرحله‌اي 45 نفر انتخاب شده و به صورت تصادفي در سه گروه 15 نفري (دو گروه آزمايش: نظريۀ انتخاب و تحليل رفتار متقابل و يك گروه گواه) جايگزين شدند. به منظور جمع‌آوري اطلاعات از مقياس ارزيابي اهمال كاري تحصيلي- نسخۀ دانش آموز (سولومون و راثبلوم، 1984) استفاده شد. همچنين برنامه‌هاي آموزشي مبتني بر نظريۀ انتخاب (نيكبخت و همكاران، 1392؛ گلاسر، 1999) و مبتني بر تحليل رفتار متقابل (استوارت و جونز، 2009) در هشت جلسه به ترتيب بر روي گروه‌هاي آزمايش اول و دوم اجرا شد. همچنين داده‌هاي پژوهش با استفاده از آزمون تحليل واريانس با اندازه‌گيري مكرر با بهره‌گيري از نرم‌افزار SPSS-23 تحليل شدند. يافته ها: يافته‌ها نشان داد كه هر دو آموزش مبتني بر نظريۀ انتخاب و تحليل رفتار متقابل (به ترتيب با اندازه اثر 0/870 و 0/721) بر اهمال‌كاري تحصيلي دانش‌آموزان دختر پايۀ نهم تأثير معني‌دار و پايداري داشتند. (0/001 ≥P). هم‌چنين نتايج مقايسه مداخله‌ها در آزمون تعقيبي بنفروني نيز نشان داد كه اثربخشي آموزش مبتني بر نظريۀ انتخاب بر كاهش اهمال‌كاري تحصيلي بيشتر از تحليل رفتار متقابل بود (0/001 ≥P). نتيجه گيري: با توجه به نتايج به دست آمده به نظر مي‌رسد، مداخلات آموزشي مبتني بر نظريۀ انتخاب و تحليل رفتار متقابل بر كاهش اهمال‌كاري تحصيلي دانش‌آموزان دختر مؤثر بودند، اما برنامۀ آموزش مبتني بر نظريۀ انتخاب به دليل افزايش دادن خودباوري تحصيلي و بهبود مهارت‌هاي فراشناختي دانش‌آموزان اثربخشي بيشتري دارد، به همين دليل پيشنهاد مي‌شود مشاوران مدارس بيشتر از اين روش آموزشي براي كاهش اهمال‌كاري تحصيلي دانش‌آموزان استفاده كنند.