مقايسۀ اثربخشي آموزش راهبردهاي شناختي، فراشناختي و تنظيم هيجان بر بهزيستي روانشناختي دانش‌آموزان پسر داراي عملكرد تحصيلي پايين دورۀ دوم متوسطه

زمينه: عملكرد تحصيلي به ‌عنوان شاخصي براي ارزيابي موفقيت سيستم آموزش ‌و پرورش در نظر گرفته مي‌شود. يكي از متغيرهاي تأثيرگذار در عملكرد تحصيلي در دورۀ نوجواني، بهزيستي روانشناختي است. با توجه به سبب‌شناسي عملكرد تحصيلي پايين در دانش‌آموزان، اين حوزه داراي كاستي‌هايي مي‌باشد. پژوهش‌ها نشان مي‌دهد، مداخلات در اين حوزه نيازمند توجه به مسائل رشد محوري چون مداخلات شناخت مدار و هيجان مدار در قالب آموزش مي‌باشد. انواع مداخلات انجام شده در اين حوزه، مدعي اثربخشي بوده اما مطالعۀ حاضر به دنبال مقايسۀ اثربخشي آموزش راهبردهاي شناختي، فراشناختي و تنظيم هيجان بر بهزيستي روانشناختي دانش‌آموزان پسر داراي عملكرد تحصيلي پايين دوره دوم متوسطه است. هدف: پژوهش حاضر با هدف مقايسۀ اثربخشي آموزش راهبردهاي شناختي، فراشناختي و تنظيم هيجان بر بهزيستي روانشناختي دانش‌آموزان پسر دورۀ دوم متوسطه با عملكرد تحصيلي پايين انجام شد. روش: طرح پژوهش، نيمه‌آزمايشي از نوع پيش‌آزمون، پس‌آزمون با گروه گواه بود. جامعۀ آماري پژوهش شامل تمامي دانش‌آموزان پسر دورۀ دوم متوسطه شهر تبريز با عملكرد تحصيلي پايين در سال تحصيلي 1401-1400 بود. براي انتخاب نمونۀ آماري پژوهش، تعداد 60 نفر به شكل نمونه‌گيري هدفمند (بر اساس ملاك‌هاي ورودي پژوهش) انتخاب ‌شده و به صورت تصادفي در سه گروه آزمايش (راهبردهاي شناختي، راهبردهاي فراشناختي و مداخله تنظيم هيجان) و يك گروه گواه (هر گروه 15 نفر) جايابي شدند. براي جمع‌آوري اطلاعات از پرسشنامه بهزيستي روانشناختي فرم كوتاه ريف (RSPWB-SF)، پروتكل‌هاي آموزش راهبردهاي شناختي و فراشناختي (سيف، 1395) و مداخلۀ تنظيم هيجان (گراس و تامپسون، 2007) استفاده شد. براي تجزيه‌ و تحليل داده‌ها نيز از آزمون تحليل كواريانس تك متغيره و چند متغيره، آزمون تعقيبي بنفروني و نرم‌افزار SPSS27 استفاده شد. يافته ها: بر اساس نتايج تحليل كوواريانس چند متغيره، تأثير هر سه مداخله راهبردهاي شناختي، راهبردهاي فراشناختي و تنظيم هيجان بر نمره كل بهزيستي روانشناختي تأييد شد (0/05 P). مقايسه مداخله‌ها در آزمون تعقيبي بنفروني نيز نشان داد اثربخشي مداخله تنظيم هيجان بر بهزيستي روانشناختي به طور معني داري بيشتر از دو مداخله راهبردهاي شناختي و راهبردهاي فراشناختي بود (0/05 P). نتيجه‌گيري: با توجه به يافته‌هاي به دست آمده، به نظر مي‌رسد راهبردهاي شناختي، فراشناختي و تنظيم هيجان، پتانسيل اثربخشي در جهت ارتقاي سطح كلي بهزيستي روانشناختي را دارند و معلمان و مشاوران مدارس مي‌توانند جهت ارتقاي سطح عملكرد تحصيلي دانش‌آموزان، از اين مداخلات استفاده نمايند.