نقش نيازهاي اساسي روانشناختي بر عملكرد تحصيلي با ميانجي ‌گري تاب‌آوري

زمينه: مرور مطالعات پيشين نشان مي‌دهد كه يكي از عوامل مؤثر بر عملكرد تحصيلي دانش‌آموزان، ارضاي نيازهاي سه‌گانه روانشناختي (خودمختاري، شايستگي و مرتبط بودن) است. از سوي ديگر، تاب‌آوري نيز به عنوان يك رفتار محافظتي باعث مي‌شود دانش‌آموزان به طور كارآمدي با مشكلات مواجه شده و به نتايج تحصيلي مناسبي دست يابند. علي رغم نقش نيازهاي اساسي روانشناختي و تاب‌آوري در پيش بيني عملكرد تحصيلي، در مورد نقش ميانجي‌گري تاب‌آوري در تأثير نيازهاي اساسي روانشناختي بر عملكرد تحصيلي دانش‌آموزان شكاف پژوهشي وجود دارد.هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسي نقش نيازهاي اساسي روانشناختي بر عملكرد تحصيلي با ميانجي‌گري تاب آوري انجام شد.روش: طرح پژوهش حاضر، توصيفي و از نوع همبستگي به شيوه مدل‌يابي معادلات ساختاري بود. جامعه آماري پژوهش شامل تمامي دانش‌آموزان دختر دورۀ اول متوسطه شهر تهران در سال تحصيلي 99-1398 بود كه به روش نمونه‌گيري تصادفي خوشه‌اي 340 نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزارهاي جمع‌آوري اطلاعات شامل پرسشنامه‌هاي نيازهاي اساسي روانشناختي (گارديا و همكاران، 2000)، عملكرد تحصيلي (فام و تيلور، 1999) و تاب‌آوري كونور و ديويدسون (۲۰۰۳) بود. تحليل داده‌ها نيز با روش‌هاي ضريب همبستگي پيرسون، مدل‌سازي معادلات ساختاري و با استفاده از نرم‌افزارهاي SPSS24 و AMOS24 انجام شد.يافته ها: نتايج پژوهش نشان داد اثر مستقيم نيازهاي اساسي روانشناختي بر تاب‌آوري (0/41) و عملكرد تحصيلي (0/13) دانش‌آموزان معنادار است و نيازهاي اساسي روانشناختي بر عملكرد تحصيلي دانش‌آموزان از طريق تاب‌آوري نيز تأثير غيرمستقيم معناداري دارد(0/05 P). به بيان ديگر، تاب‌آوري توانست نقش ميانجي بين نيازهاي اساسي روانشناختي بر عملكرد تحصيلي را ايفا نمايد.نتيجه‌گيري: با توجه به يافته‌هاي پژوهش حاضر لازم است مديران، معلمان و مشاوران مدارس، تدابير لازم را به منظور افزايش تاب‌آوري دانش‌آموزان براي ارضاي نيازهاي اساسي روانشناختي (خودمختاري، شايستگي و مرتبط بودن) و بهبود عملكرد تحصيلي آنان در نظر گرفته تا از تأثيرات خاص تاب‌آوري بر نتايج تحصيلي دانش‌آموزان بهره مند شوند.