تدوين مدل ساختاري رابطۀ طرحواره‌هاي ناسازگار اوليه و نظم ‌جويي هيجاني با ميانجي‌گري سرسختي روانشناختي در افراد مبتلا به اختلالات اضطرابي

زمينه: يكي از فرآيندهاي شناختي عميق كه نقش پايه‌اي و اساسي در ايجاد اختلالات اضطرابي دارد، طرحواره‌هاي ناسازگار اوليه است. از ديگر علل زيربنايي اختلالات اضطرابي، ناتواني در نظم‌جويي هيجاني است. همچنين سرسختي روانشناختي نيز به عنوان يك سازۀ شخصيتي مهم بر نحوۀ و كيفيت برخورد افراد با منابع اضطراب‌زا مؤثر است. تا كنون پژوهش خاصي به ارائه مدل ساختاري در مورد رابطۀ طرحواره‌هاي ناسازگار اوليه و نظم‌بخشي هيجاني با نقش ميانجي‌گري سرسختي روانشناختي در بيماران مبتلا به اختلالات اضطرابي نپرداخته است.هدف: پژوهش حاضر با هدف تدوين مدل ساختاري رابطۀ طرحواره‌هاي ناسازگار اوليه و نظم ‌جويي هيجاني با ميانجي‌گري سرسختي روانشناختي در افراد مبتلا به اختلالات اضطرابي انجام شد.روش: طرح پژوهش حاضر توصيفي، از نوع همبستگي بود. جامعۀ آماري اين پژوهش شامل تمامي افراد مبتلا به اختلالات اضطرابي مراجعه كننده به مراكز مشاوره و خدمات روانشناختي تحت نظارت سازمان بهزيستي شهر تهران در سال 1400 بود. با استفاده از روش نمونه‌گيري خوشه‌اي چندمرحله‌اي تصادفي، 300 نفر از افراد مبتلا به اختلالات اضطرابي به عنوان نمونۀ آماري پژوهش انتخاب شدند. براي جمع‌آوري داده‌ها از پرسشنامه‌هاي نسخۀ كوتاه پرسشنامه طرحواره‌هاي ناسازگار اوليه (يانگ، 1998)؛ راهبردهاي تنظيم هيجان (گراس و جان، 2003) و سرسختي روانشناختي (كوباسا، 1979) استفاده شد. همچنين جهت تحليل داده‌ها از روش‌هاي همبستگي و تحليل مسير و نرم‌افزارهاي SPSS-26 و AMOS-24 استفاده شد.يافته ها: يافته‌هاي پژوهش حاضر نشان داد مدل پيشنهادي از برازش خوبي برخوردار است. نتايج همچنين نشانگر آن است كه طرحواره‌هاي بريدگي و طرد، خودگرداني و عملكرد مختل، جهت‌مندي، گوش بزنگي بيش از حد و بازداري بر ارزيابي مجدد اثر منفي و معنادار و بر سركوبي اثر مثبت و معنادار داشتند. همچنين اثر طرحواره محدوديت‌هاي مختل بر سركوبي، مثبت و معنادار بود. سرسختي روانشناختي بر ارزيابي مجدد اثر مثبت و معنادار و بر سركوبي نيز اثر منفي و معنادار دارد.نتيجه‌گيري: با توجه به نتايج به دست آمده كه نقش ميانجي‌گرانه متغير سرسختي روانشناختي در پژوهش حاضر مورد تأييد قرار گرفت و از آنجايي كه اين متغير باعث افزايش تاب‌آوري فرد مي‌شود و در نتيجه او را در يك چرخۀ مثبت و سالم قرار مي‌دهد، پيشنهاد مي‌شود درمانگران مراكز مشاوره، فنون ارتقاي سرسختي روانشناختي را به افراد مبتلا به اختلالات اضطرابي آموزش دهند.