تحليل لغوي و معنايي اختلاف قرائت «كسفا»

واژه «كسفا» در قرآن، به فتح و سكون سين توسط قراء قرائت شده است. اين واژه در منابع لغوي، معاني مختلفي اعم از معناي اسمي و فعلي: «قطع كردن»، «پوشاندن»، «قطعه»، «انداختن»، «دور شدن»، «افول»، «غلبه كردن»، «درهم كشيدن» و «به‌تنگ آمدن» دارد. نخستين بار ازهري در دانش لغت به اختلاف قرائت اين واژه توجه نموده است و از قول فرّاء نقل‌هايي در بيان قرائت و معناي اين كلمه دارد و از قول زجاج اين دو قرائت را داراي دو معناي متفاوت مي‌داند. در تفاسير قرن چهارم تا هفتم بحث اختلاف قرائت اين دو واژه بيش از ساير قرون پررنگ بوده است. در دانش قراءات نيز اختلاف معناي اين دو واژه به ويژه دلالت يكي بر «جمع» و ديگري به «مفرد» فراوان ديده مي‌شود. ابن‌عامر چون واژه «كسفا» به سكون را مفرد و به فتح «سين» را جمع دانسته، در مواردي كه مضمون آيه دلالت بر جمع دارد مانند آيه 92 سوره اسراء برخلاف اكثر قراء به فتح و در آيه 48 سوره روم بر خلاف اجماع قراء به سكون مي‌خواند تا دلالت بر معناي مفرد داشته باشد. شعبه از راويان عمده عاصم، در مواردي كه «مِن» تبعيضيه در آيه آمده (كِسَفًا مِنَ السَّمَاءِ)، با تلقي مفرد بودن «كسفا»، به سكون «سين» قرائت نموده است. از نتايج كاربردي اين پژوهش توصيفي - تحليلي، مي‌توان به وجود «اجتهاد»، «قاعده‌مندي»، «عدم اتكاي صرف به نقل» و «اختيار» برخي قراء و راويان و عدم وحياني بودن همه وجوه قرائي اشاره نمود. ‌