مقايسه تأثير عصاره‌ گياه گل ساعتي(Passiflora incarnata L.) و آلپرازولام بر سطح هورمون‌هاي جنسي و فراساختار بافت تخمدان در ماهي ماده بالغ گورامي سه خال

زمينه و هدف: در سراسر جهان، مصرف بنزوديازپين‌ها به عنوان داروهاي خواب‌آور كه اثرات آرام‌بخشي نيز دارند، رو به افزايش است. آلپرازولام و گل ساعتي(Passiflora incarnata L.) با اثر بر GABA كه يكي از نورو ترنسميترهاي شناخته شده مغز است، اثرات آرام‌بخشي و خواب‌آوري ايجاد مي‌كنند. شواهد مبني بر وجود گيرنده‌هاي GABA در غدد درون‌ريز بدن از جمله تخمدان است. با توجه به شبــاهت محور هيپوتالاموس ـ هيپوفيزگنــاد در انسان و ماهيان و نيز مصرف زياد داروهـــاي خواب‌آور و عوارض جانبي آن و جايگزين نمودن آن با گياهان دارويي، لذا هدف از اين مطالعه تعيين و مقايسه تأثير عصاره‌ گياه گل ساعتي (Passiflora incarnata L.) و آلپرازولام بر سطح هورمون‌هاي جنسي و فراساختار بافت تخمدان در ماهي ماده بالغ گورامي سه خال بود. روش بررسي: اين يك مطالعه بنيادي ـ تجربي از نوع پژوهش‌هاي آزمايشگاهي مي‌باشد كه در سال 1401انجام شد. در ايـن مطالعه 120 قطعه ماهي گورامي سه خال ماده با ميانگين وزني 0.5±3 گرم از كارگاه پرورش ماهيان زينتي همدان خريداري و به هشت گروه 15 تايي شامل؛ گروه كنترل دست نخورده، كنترل حلال، سه گروه تيماري دريافت كننده آلپرازولام با دوز 0.5، 1 و 2 ميلي‌گرم بر كيلوگرم و سه گروه تيماري دريافت كننده عصاره گل ساعتي با دوز 25، 50  و 100 ميلي‌گرم بر كيلوگرم، تقسيم شدند. تزريق داروها در هر نوبت 0.02 ميلي‌ليتر يك روز در ميان تا 10 تزريق، در مدت 20 روز به‌صورت عضلاني بين باله پشتي و خط جانبي انجام گرفت. پس از پايان دوره، ماهي‌ها يوتانازي و تشريح شدند. تخمدان ماهي جهت بررسي با ميكروسكوپ نوري و الكتروني جدا شد و براي اندازه‌گيري هورمون‌هاي استروئيدي از مايعات بافتي به وسيله كيت الايزا استفاده گرديد. داده‌هاي جمع‌آوري شده با آستفاده از آزمون‌هاي آماري آناليز واريانس يك‌طرفه و دانكن تجزيه و تحليل شدند. يافته‌ها: نتايج تحقيق نشان داد هورمون 17- بتا استراديول در همه دوزهاي آلپرازولام و عصاره گل ساعتي نسبت به تيمارهاي كنترل به ترتيب افزايش و كاهش يافتند(0.05≥p). سطح هورمون‌هاي تستوسترون و 17- هيدروكسي پروژسترون در دوز 100 ميلي‌گرم بر كيلوگرم آلپرازولام به‌طور معني‌داري افزايش داشت(0.05≥p). در ماهي‌هاي تحت تيمار در هر سه دوز آلپرازولام، اووسيت‌ها نسبت به گروه كنترل اغلب در فاز ويتلوژني بودند، در حالي ‌كه در ماهي‌هاي تحت تيمار در هر سه دوزعصاره گل ساعتي اكثراً در مرحله پيش‌هستكي قرار داشتند. نتيجه‌گيري: با توجه به نتايج به دست آمده احتمالاً آلپرازولام حداكثر تا غلظت 100 ميلي‌گرم بر كيلوگرم داراي اثرات تحريكي بر بلوغ تخمدان ماهي‌ گورامي سه خال بوده و موجب افزايش هورمون‌هاي استروئيدي در آن‌ها گرديد. از سوي ديگر عصاره گل ساعتي در دوزهاي 100ـ25 ميلي‌گرم بر كيلوگرم اثر مهاري بر تكامل تخمدان دارد.