تحليل فضايي مولفه‌هاي مصرف انرژي در استان‌هاي ايران

شناسايي و تحليل مولفه‌هاي مصرف انرژي مي‌تواند فرصت‌هايي را براي بهينه‌سازي مصرف انرژي فراهم كند به‌ويژه اگر همراه با تحليل فضايي باشد. هدف اصلي تحقيق حاضر تحليل تابلويي فضايي عوامل تعيين‌كننده مولفه‌هاي مصرف انرژي (فعاليتي، شدتي و ساختاري) براي 31 استان ايران مي‌باشد. براي اين منظور، نخست با رويكرد تحليل عاملي، مصرف انرژي با به‌كارگيري آخرين داده هاي قابل دسترس طي دوره زماني 1396-1390 تجزيه شده و سپس، با استفاده از رگرسيون داده هاي تابلويي فضايي، عوامل تعيين‌كننده مولفه‌هاي مصرف انرژي استان‌هاي كشور بررسي شده است. براساس يافته‌هاي اين مطالعه، اولاً مدل دوربين فضايي به‌عنوان مدل فضايي مطلوب انتخاب شده است. ثانياً ارزش افزوده (شاخص فعاليت)، سهم صنعت (شاخص ساختار) و سهم شهرنشيني داراي اثرات مستقيم و سرريز معنادار بر مولفه‌هاي مصرف انرژي هستند. اثر مثبت سهم صنعت بر مولفه‌هاي ساختاري و شدتي مي‌تواند ناشي از تغيير ساختار اقتصادي در جهت فعاليت‌هاي انرژي بر و با تكنولوژي پايين باشد. كارايي فني نيز طبق انتظار اثر منفي و معنادار بر مولفه شدتي مصرف انرژي دارد و در اين رابطه اثرات فضايي نيز اثر مستقيم را تقويت كرده است، براساس نتايج به‌دست آمده توصيه مي‌شود اولاً در برنامه‌ريزي انرژي به ساختار فضايي استان‌ها توجه شود. ثانياً توصيه مي‌شود كارايي فعاليت‌هاي اقتصادي و سرمايه انساني ارتقاء يابد. تاكيد بر مولفه‌هاي شدتي و ساختاري در جهت كاهش مصرف انرژي مي‌تواند اثرات مثبت متغيرهايي نظير شهرنشيني را خنثي كند.