ارزيابي تأثير خشكسالي در پوشش گياهي ايران با استفاده از تصاوير ماهواره‌اي و داده‌هاي هواشناسي

مقدمه: شرايط خشكسالي ممكن است، از متوسط تا شديد و با مدت زمان متفاوت، متغير باشد؛‌ اين تغييرات به نظارت مداوم و عملياتي نياز دارد. هرچه خشكسالي بيشتر طول بكشد، در پوشش گياهي و منابع آبي تأثير بيشتري مي‌گذارد و خشكسالي تشديد مي‌شود؛ درنتيجه، ممكن است خدمات به انسان‌ها را محدود كند و سيستم‌هاي طبيعي را تغيير دهد. از جمله تأثيرات خشكسالي، تخريب زيستگاه حيات‌وحش، كاهش كيفيت آب و كاهش دسترسي به منابع آب است. پايش خشكسالي براي محققان، مديران و تصميم‌گيرندگان، ‌به‌منظور شناسايي مناطق آسيب‌پذير، ضروري است و نتايج آن با هدف كاهش پيامدهاي خشكسالي به‌كار مي‌رود.مواد و روش‌ها: در اين مطالعه تلاش شده است، با استفاده از تصاوير مادون‌قرمز سنجنده‌ Suomi NPP دريافتي از سايتearth data.nasa.gov و بهره‌گيري از شاخص‌هايNDVI ، VCI،  TCIو  VHIوضعيت خشكسالي پوشش گياهي در ايران بررسي شود. دوره‌ مورد مطالعه 2021-2013، اول آوريل تا انتهاي جولاي (هفته‌ 13 تا 26 ميلادي)، به‌صورت ميانگين هفتگي است. ميانگين ماهيانه‌ شاخص استاندارد بارش (SPI) در ايران با استفاده از داده‌هاي بارش روزانه‌ 143 ايستگاه سينوپتيك به‌دست آمد. سپس ضريب همبستگي (SPI) با هريك از شاخص‌هاي VHI، TCI، VCI و NDVI محاسبه شد. در تصاوير مادون‌قرمز، باندهاي M داراي قدرت تفكيك 750 و باندهاي I برابر با 375 متر است.نتايج و بحث: براساس داده‌هاي بارش ثبت‌شده در ايستگاه‌هاي هواشناسي سينوپتيك، مي‌توان گفت كه عمده بارش در فصل‌هاي پاييز، زمستان و بهار رخ داده و سهم تابستان در بارش سالانه اندك مي باشد. بنابراين سال آبي، در بيشتر مناطق ايران، به‌طور تقريبي از دهه‌ سوم سپتامبر شروع و تا دهه‌ دوم و سوم ژوئن هر سال ادامه دارد. در منطقه‌ مورد مطالعه، بهترين پايه‌ زماني براي پايش و برآورد آن از اول آوريل تا اواخر ژوئن  است. در فصل تابستان، ايران يك فصل خشك را مي‌گذراند و ماه اوت خشك‌ترين ماه سال است. تغييرات زماني و مكاني خشكسالي هريك از شاخص‌هاي پوشش گياهي با يكديگر تفاوت زيادي دارد.نتيجه: ميزان هريك از شاخص‌ها در شرايطي كه پوشش گياهي در وضعيت خشكسالي قرار دارد كاهش يافته و در طبقه‌ خشكسالي خفيف و سپس شديد قرار مي‌گيرد. بدين ترتيب، طي سال‌هايي كه خشكسالي رخ داده است، مقدار شاخص‌ها از ماه آوريل روند نزولي دارد و در ژوئن و جولاي، شاخص‌ها به‌سمت خشكسالي شديد ميل پيدا مي‌كند. براساس محاسبات، مشخص شد كه مقدار شاخص استاندارد بارش در پهنه‌ مورد مطالعه، طي ماه‌هاي گرم سال منفي است. اين نكته بيانگر پايين‌بودن ميزان بارش دريافتي درقياس با ديگر ماه‌هاي سال است.