تغييرات كاربري اراضي مبتني‌بر تصاوير ماهواره‌اي در جلگۀ هراز

سابقه و هدف: يكي از مهم‌ترين قدم‌ها به‌سمت توسعۀ پايدار حفاظت از تماميت اراضي است؛ به‌طوري كه ساليانه بخشي از اراضي، به‌دلايل متعدد، تغيير كاربري مي‌يابند و خروج اين‌گونه اراضي از مسير توليد لطمات جبران‌ناپذيري درپِي دارد. ازآنجاكه شدت تغيير كاربري اراضي در استان مازندران، ازجمله جلگۀ هراز، به‌منزلۀ يكي از مهم‌ترين مسائل زيست‌محيطي، در مقياس‌هاي كلان زماني و مكاني رخ مي‌دهد، بارزسازي و پايش تغييرات كاربري به‌منظور شناخت اوليه و ارزيابي روند تغييرات آنها مي‌تواند روشي مفيد براي مديريت و برنامه‌ريزي به‌شمار رود. با توجه به اينكه جلگۀ هراز، در دهه‌هاي اخير، از بحران تغييرات مخرب كاربري اراضي در امان نبوده است، لزوم پايش، بارزسازي و رونديابي اين تغييرات يكي از مهم‌ترين فاكتورهاي مديريتي در اين منطقه محسوب مي‌شود.مواد و روش‌ها: بررسي تغييرات كاربري‌ اراضي نيازمند تلفيق لايه‌ها در بازه‌ زماني معين است. هدف اين پژوهش بررسي تغيير كاربري‌هاي اراضي جلگۀ هراز از 1980 تا 2021 است. بر اين‌ اساس، براي سنجش تغييرات، از داده‌هاي لندست استفاده شد. با اعمال تصحيحات اتمسفري، هندسي و راديومتري، عمليات بارزسازي تصاوير اجرا و با بهره‌گيري از روش طبقه‌بندي نظارت‌شده، الگوريتم حداكثر احتمال و اعمال توابع تحليل مؤلفه‌مبنا، نقشه‌ها توليد شدند. نوع تغييرات كاربري ‌از تابع تفاضل تصاوير شناسايي و صحت نقشه‌ها، با استفاده از آزمون صحت كلي و آماره‌ كاپا، تعيين شد. نتايج و بحث: نتايج نشان داد، از 1980 تا 1990، چهار كيلومترمربع از مساحت اراضي جنگلي كاسته شد و مساحت مراتع نيز از 450 به 436 كيلومترمربع كاهش يافت. از سال 2000 تا 2010، مساحت اراضي جنگلي از 272 به 270 كيلومترمربع و مراتع نيز از 432 به 420 كيلومترمربع رسيده است. درنَهايت، طي سال‌هاي‌ 2011 تا 2021، از مساحت اراضي جنگلي نُه كيلومترمربع و مرتع نيز پنج كيلومترمربع كاسته شده است. نتايج بررسي روند تغييرات كاربري‌هاي اراضي منطقه حاكي از آن است كه مساحت اراضي جنگلي و مرتعي كاهش يافته و به مساحت اراضي كشاورزي و مناطق مسكوني افزوده شده است.نتيجه‌گيري: با توجه به نتايج به‌دست‌آمده و اهداف تعريف شده، مي‌توان اذعان كرد كاربري‌هاي منطقه، طي دوره‌ آماري درنظر گرفته‌شده (2021-1980)، با تغييرات مساحت روبه‌رو بودند و تغيير محسوسي را نيز نشان دادند. بنابراين دخالت‌هاي عوامل انساني نقش اصلي را در تغييرات كاربري اراضي دارد. اين نتايج مي‌تواند به برنامه‌ريزان، در شناخت عوامل مؤثر در تغيير كاربري و اتخاذ تصميمات صحيح مديريتي در سطوح گوناگون، كمك كند.