تحليلي بر گرايش به مطالعات ديني و معنوي در رشته مديريت در عرصه ملي و بين‌المللي

علوم انساني متعارف، براي مدت‌هاي‌ مديدي، مفاهيم ديني و معنوي را در قلمرو خود وارد نمي‌دانست. طي دهه‌هاي اخير، حجم‌ پژوهش‌هاي مديريتي كه در زمينه مذهب، دين و اخلاق در جهان انجام مي‌شود، افزايش قابل‌توجهي داشته است كه نشان از تغيير در برخي جهت‌گيرهاي نظري اين رشته دارد. در ايران نيز، به موازات فضاي بين‌الملل، توليد آثار مديريتي با محوريت دين و اخلاق افزايش يافته است. هدف اين مقاله، بررسي نسبت پژوهش‌هاي ديني ومعنوي توليد شده در عرصه بين‌الملل در رشته مديريت و رابطه آن با پژوهش‌هاي انجام شده در ايران است. آيا بين اين دو جريان (جريان دانشي متعارف و جريان دانشي بومي) رابطه‌اي قابل‌تصور است؟ چرا مديريت متعارف، به موضوعات ديني و معنوي جايگاه علمي و دانشي داده است؟ اين پژوهش، از روش‌شناسي پيمايش كيفي براي پاسخ به سؤالات خود استفاده كرده است. جامعه آماري شامل تمامي پژوهش‌هاي مرتبط با اين موضوع است. براي نمونه‌برداري، تنوع در انتخاب را مبنا قرار داده است. براي تجزيه و تحليل داده‌ها، از روش استدلالي و برشماري تمامي احتمالات منطقي ممكن بهره جسته است. بدين‌منظور، با طرح فرضياتي، احتمالات ممكن از روند اقبال به مديريت ديني و انتشار آثار در غرب را مطرح كرده و با طرح استدلال‌هايي، رابطه بين دو جريان متعارف و جريان بومي را بررسي مي‌كند. نتايج نشان مي‌دهد احتمال تغيير پارادايم، نياز به حل مشكلات جامعه، تكثرگرايي براي بقا، احتمال سياسي (مقابله مذهبي)، بيداري فطرت، استفاده ابزاري و كسب مرجعيت از جمله علل گرايش به افزايش آثار ديني و معنوي در غرب است. اين افزايش در ايران به دليل حل مسائل و مشكلات، تبيين مديريت اسلامي، دليل سياسي و مدگرايي و تقليد است. همچنين، به نظر مي‌رسد گرايش به آثار معنوي در غرب، ابزاري براي مقابله با جريان ديني اصيل و بازگشتي به همان دين فردي و سكولار است كه در قالب جديد متجلي شده است.