علل اجتماعي كاهش فعاليت‌‌هاي سياسي حوز نجف در انقلاب اسلامي در مقايسه با مشروطيت

تأثيرگذاري حوز علمي نجف بر مسائل سياسي، اجتماعي و فرهنگي ايران طي چند قرن اخير، امري انكارناپذير است. اين تأثيرگذاري طي قرن سيزدهم شمسي رو به ازدياد بود و نقط اوج آن را در نهضت مشروطيت ايران مي‌بينيم؛ اما پس از آن با تحولاتي كه در ايران، عراق و حوز علمي نجف به‌وقوع پيوست، تأثيرگذاري كاهش يافت و در انقلاب اسلامي، با آنكه از جهت ماهيت، غناي اسلامي بيشتري داشت، با نقش‌آفريني كم‌رنگ حوز نجف مواجهيم. عوامل و زمينه‌هاي متعددي براي تغيير رويكرد حوز نجف (از نقش فعال در مشروطه به نقش كمتر ‌فعال در انقلاب اسلامي) قابل شناسايي است. اين علل در دو دست كلي فردي و اجتماعي قابل تقسيم است. در ميان علل اجتماعي مي‌توان به اين موارد اشاره كرد: «عدم دستيابي به نتايج مطلوب در مشروطه، جنگ جهاني اول و ثور العشرين»؛ «تفاوت نهضت مشروطه و انقلاب اسلامي»؛ «تأسيس حوز علمي قم»؛ «پيدايش و تشديد پان‌عربيسم» و «پيدايش دولت مدرن». به‌رغم آنكه هم عوامل و زمينه‌ها بايد در كنار يكديگر ديده شوند تا كامل‌ترين تصوير از واقعيت اجتماعي هر دو دوره و تبيين صحيح از تغيير رويكرد حوز علمي نجف به‌دست آيد، به‌نظر مي‌رسد در ميان علل ذكر‌شده، عامل «عدم دستيابي به نتايج مطلوب در نهضت مشروطيت، جنگ جهاني اول و ثور العشرين»، بيشترين سهم را به خود اختصاص مي‌دهد.