معيارهاي درون ‌متني گزينش فضائل بنيادين قرآني

در روايتي از حضرت رسول اكرم (ص) تمام ‌كردن مكارم يعني فضائل اخلاقي هدف بعثت ايشان معرفي شده است؛ يعني تبيين و اكتساب فضائل اخلاقي، از مهم‌ترين اهداف اسلام است و ازآنجايي‌كه فضائل در اسلام شامل همه صفات اكتسابي و رفتارهاي دروني و بيروني انسان مي‌شود كه از روي اختيار از انسان صادر مي‌شود، فضائلي كه ارتباطي چندوجهي و يا به تعبيري سازواره‌اي با يكديگر دارند و برخي نقش اساسي و بنياديني در پيكرۀ اخلاق اسلامي دارند كه تمسك به آنها زمينه‌ساز و لازمۀ تحقق ديگر فضائل هستند؛ لذا در اين پژوهش با روش توصيفي ـ تحليلي، با تدبر در امتيازات و ويژگي‌هاي فضائل در متن قرآن كريم، با هدف دستيابي به معيارها و شاخص‌هاي اين فضائل به سراغ قرآن كريم رفتيم كه اولين و جامع‌ترين منبع تربيت و اخلاق اسلامي است و به اشكال متنوع به انواعي از فضائل پرداخته، با روش‌هاي مختلف براساسي و بنيادي‌بودن آنها اشاره كرده است. درنتيجه پس از تبيين شرايط و ضوابط لازم براي تعيين معيارهاي متمايزكننده فضائل بنيادين از ديگر فضائل، معيارهايي كه بتواند تا حدودي و يا در كنار ديگر معيارها دال بر بنيادين‌بودن فضائل بود، از متن قرآن كريم كشف و ارائه شد. معيارهايي چون: «فراواني سخن گفتن از آن، خواست صريح و جدي خداوند متعال، ويژگي برجسته الگوهاي قرآني، برخورداري از آثار و پيامدهاي سعادتمندانه، هدف بودن براي برنامه‌هاي تربيتي قرآن، استفاده از بن، ساختار و يا محتواي تأكيدي، ارتباط گسترده همنشيني با ديگر فضائل، رابطه تقابل با رذائل وخيم، رابطۀ جانشيني با فضائل بنيادين ديگرو برخورداري از ترجيحات رتبي».