ارزيابي مقاومت ژنوتيپ‌هاي گندم‌ نسبت به بيماري زنگ ساقه با استفاده از تجزيه باي‌پلات (GGE biplot)

بيماري زنگ سياه يا ساقه گندم با عامل قارچي (Pgt) Puccinia graminis f. sp. tritici با داشتن پتانسيل از بين بردن كامل محصول در مزارع تهديد بسيار جدي براي امنيت غذايي در سراسر جهان به‌شمار مي‌آيد. كارآمدترين روش كنترل اين بيماري شناسايي ژن‌هاي مقاومت ‌موثر نسبت به بيمارگر در ارقام مقاوم و ايجاد مقاومت‌هاي ژنتيكي پايدار از طريق هرمي‌سازي ژن‌هاي مقاومت موثر در ژنوتيپ‌هاي مطلوب گندم مي‌باشد. به‌منظور شناسايي منابع مقاومت جديد، بررسي واكنش مقاومت 30 ژنوتيپ گندم همراه با شاهد حساس موروكو (Morocco) با شش نژاد Pgt (TKTTF، TTTTF، TTRTF، PKRTF، PKSTF و TKSTC) با دارا بودن الگو‌ي بيماري‌زايي متفاوت در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي در سه تكرار به‌صورت آزمايش‌هاي جداگانه انجام شد. نتايج فنوتايپينگ و تجزيه واريانس، حاكي از تنوع فنوتيپي بالا براي اجزاي مقاومت اندازه‌گيري شده (تيپ آلودگي و دوره كمون) در بين ژنوتيپ‌هاي گندم بود. براساس تجزيه خوشه‌اي، ژنوتيپ‌هاي گندم از نظر اجزاي مقاومت مذكور در سه گروه اصلي مقاوم، حساس و نيمه مقاوم تا نيمه حساس قرار گرفتند. از بين ژنوتيپ‌هاي گندم مورد مطالعه 11 ژنوتيپ (35 درصد) نسبت به تمام نژاد‌ها واكنش حساسيت، چهار ژنوتيپ (13 درصد) شامل (مهرگان (G1)، 2EBWYT-20 (G2)، 2EBWYT-21 (G3) و WS-86-13 (G17)) نسبت به تمام نژاد‌ها واكنش مقاومت و 16 ژنوتيپ (52 درصد)‌ نيز واكنش نيمه مقاومت تا نيمه حساسيت (واكنش اختصاصي) نشان دادند. نتايج تجزيه باي‌پلات ژنوتيپ در محيط/نژاد (GGE biplot) حاكي از آن بود كه ژنوتيپ G17 مقاوم‌ترين ژنوتيپ با روند پاسخ-دهي يكنواخت‌ نسبت به نژادهاي مورد مطالعه بود. از ژنوتيپ‌هاي داراي درجات مختلف مقاومت به زنگ ساقه در اين تحقيق مي‌توان به‌عنوان منابع مقاومت براي توليد مواد پيش اصلاحي با پايه ژنتيكي گسترده مقاومت براي تهيه ارقام مقاوم جديد و پايدار گندم استفاده نمود.