اثرات كشندگي اسانس هاي هشت گياه دارويي ايراني روي دو بالپولكدار انباري و شناسايي تركيب شيميايي آن ها

تاكنون جهت كاربرد اسانس‌هاي گياهي به عنوان عواملي بالقوه براي كنترل حشرات، تلاش‌هاي زيادي انجام شده است. تمايل به استفاده از تركيبات گياهي حشره‌كش براي كنترل آفات انباري همواره در حال افزايش مي-باشد. در اين پژوهش، سميت تنفسي اسانس‌هاي هشت گياه دارويي شامل گندواش (Artemisia annua Linnaeus)، زيره سياه (Elwendia persica (Boissier) Pimenov Kljuykov)، آويشن شيرازي (Zataria multiflora Boissier)، شاهسپرم (Tanacetum balsamita Linnaeus)، باريجه (Ferula gummosa Boissier)، مورد (Myrtus communis Linnaeus)، ليمو (Citrus limon (Linnaeus) Osbeck) و مرزنگوش (Origanum majorana Linnaeus) عليه تخم‌ها، لاروهاي سن اول و حشرات كامل شب‌پره مديترانه‌اي آرد (Ephestia kuehniella Zeller) و شب‌پره هندي (Plodia interpunctella (Hübner)) از طريق انجام آزمايش-هاي زيست‌سنجي و تجزيه پروبيت در شرايط آزمايشگاهي مورد بررسي قرار گرفت. تركيبات شيميايي اسانس‌ها نيز با استفاده از روش GC-MS شناسايي شدند. طبق نتايج، در هر دو گونه، اسانس گندواش بيشترين اثر تخم‌كشي (LC50 به ترتيب 58.12 و 51.55 ميكروليتر بر ليتر هوا) را داشت. مورد عليه شب‌پره مديترانه‌اي آرد و گندواش عليه شب‌پره هندي بيشترين اثر لاروكشي را نشان دادند (LC50 به ترتيب 84.19 و 76.84 ميكروليتر بر ليتر هوا). اسانس مورد نيز بيشترين اثر كشندگي را عليه حشرات كامل هر دو گونه دارا بود (LC50 به ترتيب 54.19 و 45.62 ميكروليتر بر ليتر هوا). ترتيب كشندگي هشت اسانس عليه حشرات كامل هر دو گونه يكسان بود و حشرات كامل ماده در مقايسه با نرها متحمل‌تر بودند. همچنين، تخم‌ها، لاروهاي سن اول و حشرات كامل شب‌پره هندي در مقايسه با شب‌پره مديترانه‌اي آرد اندكي حساس‌تر بودند. فراوان‌ترين اجزاي اسانس‌ها شامل گندواش: Camphor، 1,8-Cineole؛ زيره سياه: α-Terpinolen، Limonene، Propanal, 2-methyl-3-phenyl-؛ آويشن شيرازي: Carvacrol، Terbutaline, tris(trimethylsilyl) ether؛ شاهسپرم: Carvone، (‒)-Thujanone؛ باريجه: β-Thujene، β-pinene؛ مورد: δ-3-Carene، 1,8-Cineole، Carvacrol؛ ليمو: Limonene؛ و مرزنگوش: (‒)-Terpinen-4-ol، γ-Terpinene بودند. اثرات كشندگي گزارش شده اسانس‌هاي گياهي مختلف و نتايج حاضر نشان مي‌دهند كه برخي گياهان مانند گندواش و مورد داراي تركيباتي هستند كه به عنوان جايگزين آفتكش‌هاي شيميايي خطرناك، داراي قابليت‌هاي زيادي مي‌باشند و فرموله كردن آن‌ها مي‌تواند به عنوان روشي كاربردي جهت جايگزيني حشره‌كش‌هاي شيميايي مورد توجه قرار گيرد.