اثرات جانبي سه حشره‌كش توصيه شده عليه آفات گندم روي جمعيت دشمنان طبيعي فعال در مزارع گندم استان‌هاي اردبيل، تهران و گلستان

مزارع گندم هرساله به منظور مديريت آفات سم‌پاشي مي‌شوند. اين حشره‌كش‌ها علاوه بر آفات مي‌توانند روي حشرات غيرهدف نيز اثرات ناخواسته‌اي داشته باشند. در پژوهش حاضر اثر چند حشره‌كش‌ توصيه شده عليه آفات گندم در كاهش جمعيت (تلفات) برخي دشمنان طبيعي مهم بررسي شد. آزمايش در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با پنج تيمار و چهار تكرار در مزارع گندم استان‌هاي اردبيل، تهران و گلستان اجرا شد. تيمارها شامل حشره-كش گياهي ماترين (1.5 و 2 در هزار)، حشره‌كش فسفره فنيتروتيون (۱ در هزار)، حشره‌كش پايريتروئيدي دلتامترين (0.3 در هزار) و شاهد (آب‌پاشي) بودند. اثرات اين تركيبات روي مرحله لاروي كفشدوزك هفت‌نقطه‌اي Coccinella septempunctata، مگس‌ ‌گل Episyrphus balteatus و بالتوري سبز Chrysoprela carnea بررسي شد. بر مبناي نتايج در روز هفتم، كاهش جمعيت كفشدوزك هفت‌نقطه‌اي در استان‌هاي مختلف ناشي از ماترين 1.5 در هزار 57.91 – 31.04 درصد؛ ماترين 2 در هزار 77.58 -54.19 درصد؛ فنيتروتيون 70.16 – 25.01 درصد و دلتامترين 89.35 -72.02 درصد بود. همچنين كاهش جمعيت ناشي از ماترين 1.5 و 2 در هزار، فنيتروتيون و دلتامترين براي مگس ‌گل 31.61، 67.01، 24.58 و 79.06 درصد و براي بالتوري سبز 73.24، 82.79، 73.24 و 95.94 درصد بود. بيشتر حشره‌كش‌ها براي كفشدوزك هفت‌نقطه‌اي كمي زيان‌آور بودند؛ اما در استان‌هاي تهران و گلستان، فنيتروتيون بي‌ضرر و دلتامترين نسبتاً زيان‌آور بود. ماترين، فنيتروتيون و دلتامترين براي مگس ‌گل به ترتيب كمي زيان‌آور، بي‌ضرر و نسبتاً زيان‌آور بودند. ماترين 1.5 در هزار و فنيتروتيون براي بالتوري سبز كمي زيان‌آور بودند در‌حالي‌كه ماترين 2 در هزار و دلتامترين نسبتاً زيان‌آور بودند. با استناد به نتايج پژوهش حاضر، لازم است از مصرف اين تركيبات در زمان اوج جمعيت دشمنان طبيعي به ويژه بالتوري ‌سبز اجتناب شود.