مدل سازي خدمات اكوسيستمي فرهنگي (مطالعه موردي: خدمت تفرج در شهرستان بهبهان)

سابقه و هدف: به كالاها و خدماتي كه در شرايط محيطي مطلوب توسط اكوسيستم‌ها، به منظور رفاه انسان‌ها ارائه مي-شود، خدمات اكوسيستم مي‌گويند. خدمت اكوسيستمي تفرج كه در دسته خدمات فرهنگي قرار دارد، يكي از ارزشمندترين خدمات در اكوسيستم‌هاي شهري است كه باعث افزايش سلامت جسمي و روحي ساكنان شهر مي‌شود. ارزش تفرجي به عنوان ظرفيت اكوسيستم‌ها براي فراهم آوردن فرصت‌هاي تفرجي مانند پياده‌روي، دوچرخه‌سواري، مشاهده گياهان و جانوران، دويدن و ورزش در فضاي باز تعريف شده است. با توجه به اهميت خدمات اكوسيستم، مطالعه حاضر با هدف ارزيابي و كمي‌سازي خدمت تفرج در شهرستان بهبهان انجام شد.مواد و روش‌ها: در اين پژوهش براي تهيه نقشه كاربري اراضي سال 1400، از تلفيق تصاوير لندست 8 و سنتيل 2 استفاده شد. تصوير مورد نظر با الگوريتم حداكثر احتمال در 12 طبقه تهيه شد. همچنين تفرج در فضاي باز با روش طيف فرصت‌هاي تفرجي (ROS) مدل‌سازي شد. در اين مدل نقشه نهايي تفرج در 9 كلاس طبقه‌بندي مي‌شود. اين مدل تقريبا در همه بررسي‌هاي سيماي سرزمين قابل استفاده است و فرآيندي عملي همراه با اصولي است كه مديران را ملزم مي‌كند تا مديريت را از سه ديدگاه حفاظت از منابع، فرصت براي استفاده‌هاي عمومي و برآوردن شرايط مطلوب در منطقه توجيه نمايند. نتايج و بحث: نتايج عرضه خدمت اكوسيستمي تفرج در شهرستان بهبهان نشان مي‌دهد كه طبقه ششم (تامين متوسط– دسترسي سخت) و طبقه هشتم (تامين بالا– در دسترس) در وضعيت جاري به ترتيب بيشترين و كمترين پوشش سطح زمين را به خود اختصاص داده‌اند. مكان‌هاي شمال شرق منطقه به دليل قرار گرفتن سد مارون و مناطق حفاظت شده شهرستان، داراي بالاترين پتانسيل تفرجي است.علاوه بر اين، در اين مكان‌ها فعاليت‌هاي انساني و تجمع مناطق شهري وجود ندارد. در مركز منطقه به دليل تجمع مناطق شهري و شبكه جاده‌ها پتانسيل تفرجي از پايين‌ترين حد برخوردار است. همچنين قسمت‌هايي از جنوب و غرب منطقه داراي پتانسيل تفرجي نسبتا مطلوبي است. تركيب پوشش منطقه در اين قسمت‌ها شامل پهنه‌هاي آبي و مرتع پرتراكم است. با توجه به نتايج، فرصت‌هاي تفرجي تحت تاثير توپوگرافي قرار گرفتند. زيرا در چشم انداز شمالي به دليل طبيعت كوهستاني و ساير جاذبه‌هاي طبيعي (پهنه‌هاي آبي، جنگل‌ها و مناطق حفاظت شده)، فرصت‌هاي تفرجي بيشتري نسبت به مركز و ساير قسمت‌ها وجود دارد كه در ارتفاعات پايين‌تر واقع شده و عمدتاً توسط فعاليت‌هاي انسان پوشيده شده است. علاوه بر اين، مكان‌هايي با تراكم جمعيت پايين و دور از مركز شهري و جاده‌ها هميشه فرصت تفرجي بالاتري را نشان مي‌دهند.نتيجه‌گيري: با توجه به نتايج، درك اثرات محيط‌زيستي تغيير كاربري زمين و گسترش شهري بر خدمت اكوسيستمي تفرج ممكن است در دستيابي به نتايج مقرون به صرفه در آينده كمك كند. در اين راستا سياست‌گذاران و برنامه‌ريزان شهرستان بهبهان بايد بر بهبود فرصت‌هاي تفرجي در منطقه مركزي، جنوب، غرب و جنوب غربي تمركز كنند. با توجه به اينكه خدمت اكوسيستمي تفرجي در شهرستان بهبهان در مكان‌هاي مختلف متفاوت است، بنابراين اين نتيجه باعث برجسته شدن موارد مهمي در استفاده از ارزش خدمات اكوسيستم در برنامه‌ريزي‌هاي شهري و اولويت‌هاي سياسي مي‌شود.