مقايسه رقابت تاجي و الگوي پراكنش زالزالك (Crataegus Azarolus L.) در دو وضعيت تشكيل تيپ و گونه همراه: جنگل هاي خشكه‌رود و پرك شهرستان خرم آباد

سابقه و هدف: رقابت بين درختان يك عامل كليدي موثر بر توسعه، ساختار و پويايي جنگل‌ها است. از اين رو بوم‌شناسان بسياري در پي كمي‌سازي رقابت و عوامل مرتبط با آن در جنگل هستند. جنگل‌هاي استان لرستان با مساحت 1112475 هكتار بخشي از زيست‌بوم هاي مهم زاگرس مياني هستند كه تيپ اصلي آنها را بلوط ايراني تشكيل مي‌دهد. يكي از گونه‌هاي چوبي مهم اين جنگل‌ها زالزالك است كه اغلب به‌عنوان گونه همراه و در برخي مناطق به‌صورت جنگل خالص حضور دارد. اين پژوهش با هدف مقايسه رقابت تاجي و الگوي پراكنش مكاني زالزالك در دو حالت تشكيل تيپ و گونه همراه انجام شد.مواد وروش‌ها: در اين پژوهش دو رويشگاه جنگلي خشكه‌رود (با تيپ غالب زالزالك) و پرك (با تيپ غالب بلوط) در شهرستان خرم‌آباد مورد مطالعه قرار گرفتند. پس از جنگل‌گردشي و تعيين مناطقي كه تراكم گونه زالزالك و شرايط لازم براي محاسبه رقابت تاجي وجود داشت، محدوده‌هايي با مساحت حدود 45 هكتار مشخص و در هر كدام از اين جنگل‌ها با پراكنش نسبتاً يكنواخت، تعداد 45 پايه زالزالك كه دست كم با يك همسايه همپوشاني تاجي داشتند به‌عنوان درختان مرجع مشخص شدند. براي شناسايي درختان رقيب از روش همپوشاني تاج و براي كمي‌سازي سطح رقابت از نسبت اندازه تاج درخت مركزي به همسايگان و براي محاسبه الگوي پراكنش از شاخص زاويه يكنواخت استفاده شد. سپس اطلاعاتي شامل فاصله و آزيموت همسايه‌ها، ارتفاع درختان مرجع و اندازه قطرهاي تاج درختان مرجع و رقبا اندازه‌گيري شد. به‌علت توزيع غيرنرمال داده‌ها براساس آزمون‌ كولموگروف اسميرنوف، براي مقايسۀ ميانگين‌ها از آزمون ناپارامتري من ويتني استفاده شد.يافته‌ها: با توجه به شرايط متفاوت دو رويشگاه خشكه‌رود و پرك، تيپ و تنوع گونه‌اي در اين رويشگاه‌ها تفاوت آشكاري دارد. همچنين ميانگين فاصله تا همسايه‌هاي موثر در رقابت تفاوت زيادي را نشان مي‌دهد در صورتي كه ساير مشخصه‌ها اختلاف زيادي ندارند. تعداد همسايه‌هاي تاثيرگذار در شاخص BDC براي رويشگاه خشكه‌رود به چهار همسايه مي‌رسد در حالي‌كه در رويشگاه‌ پرك حداكثر سه همسايه با همپوشاني تاج براي درختان مركزي وجود دارد. در اين بين بيش از 80 درصد همسايه‌ها در رويشگاه پرك را گونه‌هايي غير از زالزالك تشكيل مي‌دهند در صورتي كه در رويشگاه خشكه‌رود، ساير گونه‌ها درصد اندكي را بخود اختصاص داده‌اند. علاوه بر آميختگي متفاوت، نتايج شاخص زاويه يكنواخت نيز بيانگر الگوي پراكنش مكاني متفاوت گونه‌هاي زالزالك در دو رويشگاه مورد بررسي است. با وجود تفاوت در آميختگي و پراكنش مكاني، اختلاف معني‌داري بين نتايج شاخص رقابت بر روي درختان مرجع وجود ندارد.نتيجه‌گيري كلي: با توجه به اين‌كه جنس زالزالك به‌واسطه ويژگي‌هايي از جمله ميوه خوراكي و قابليت استفاده به‌عنوان گونه پيش آهنگ و پرستار براي جنگلكاري مناطق تخريب‌يافته در زاگرس پيشنهاد شده است، نتايج اين پژوهش مي‌تواند در زمينه الگوي جنگلكاري و پرورش جنگل سودمند باشد.