تغييرات مشخصه‌هاي ساختاري توده راش‌آميخته در آشكوب‌هاي مختلف درختي جنگل شصت‌كلاته گرگان

سابقه و هدف: ساختار بوم‌سازگان‌هاي ﺟﻨﮕﻠﻲ در ﻣﻘﻴﺎس زﻣﺎﻧﻲ و ﻣﻜﺎﻧﻲ دستخوش تغييرات ﻣﻲ‌شود كه اين تغييرات موجب پويايي و تحول مي‌گردد. روند تحول در اين واحدها بسيار كند است و در مدت زمان طولاني اتفاق مي‌افتد. براي ارزيابي اين تغييرات از مشخصه‌هايي نظير تراكم، تاج‌پوشش و ميزان آميختگي گونه‌هاي درختي استفاده مي‌شود. مشخصه‌هاي ساختاري، تنوع بوم‌شناختي و پايداري بوم‌سازگان‌هاي جنگلي را به خوبي نشان مي‌دهند. اين پژوهش با هدف مقايسه تغييرات مشخصه‌هاي ساختاري تراكم و تاج‌پوشش در ارتباط با تنوع گونه‌هاي درختي بين آشكوب‌هاي مختلف، همچنين رابطه اين متغيرها با شاخص‌هاي تنوع، ﺑﻴﻦ دو دوره آﻣﺎرﺑﺮداري در ﻣﻜﺎني ﺛﺎﺑﺖ و ﺗﺤﺖ ﺷﺮاﻳﻂ محيطي ﻃﺒﻴﻌﻲ كه عوامل بيروني و غير طبيعي كمترين سهم را در تحولات توده داشته‌اند، انجام شده است.مواد و روش‌ها: قطعه ‌بررسي دائمي با مساحت 16 هكتار در پارسل 32 سري يك طرح جنگلداري شصت‌كلاته گرگان در ارتفاع 770 تا 920 متري از سطح دريا و در جهت‌هاي شمال‌غربي و غربي واقع شده است. آماربرداري در سطح قطعات نمونه يك هكتاري (100×100 متر) با روش صددرصد (سرشماري) انجام شد. تغييرات بيست‌ساله (1382 تا 1402) مشخصه‌هاي كمي تراكم توده، تاج‌پوشش و شاخص‌هاي تنوع زيستي از روش‌هاي معمول و استاندارد، اندازه‌گيري و از طريق تجزيه واريانس در آشكوب‌هاي مختلف مقايسه شد. يافته‌ها: تراكم درختان موجود در قطعه بررسي دائمي از 31/306 به 44/275 پايه‌ در هكتار طي بيست سال كاهش يافت. تنها، گونه سايه‌پسند و غالب راش طي اين مدت افزايش تراكم داشت. در سال 1382 آشكوب زيرين بيشترين سهم تراكم را داشت اما در سال 1402 به آشكوب مياني منتقل شد. ميانگين درصد تاج‌پوشش نيز از 86 به 70 درصد كاهش يافت. بيشترين تراكم تاج‌پوشش در آشكوب‌هاي مياني و برين قرار داشت. ميانگين تنوع شانون وينر در سال 1382 در سه آشكوب زيرين، مياني و برين به ترتيب (32/1، 29/1، 72/0) و در سال 1402 (49/0، 53/0، 58/0) بود. شاخص شانون وينر نسبت به ساير شاخص‌ها قضاوت بهتري از تنوع گونه‌اي در قطعه مورد بررسي ارائه ‌داد. نتيجه‌گيري: قطعه مورد بررسي، يك راشستان آميخته‌اي است كه گونه سايه‌پسند راش در آن غالب بوده. آميختگي بيشتر گونه‌هاي درختي، پايداري بوم‌سازگان جنگل را به همراه خواهد داشت. نتايج اين تحقيق نشان داد شاخص‌هاي تنوع گونه‌اي تنها يكي از روش‌هاي ارزيابي و تفسير بوم‌سازگان‌هاي جنگلي هستند و بايد به ساير ويژگي‌ها هم توجه كرد. پايش دوره‌اي اين شاخص‌ها روند تغييرات بوم‌سازگان جنگل را به درستي نشان مي‌دهد. نتايج حاصل از شاخص‌هاي مورد استفاده در اين پژوهش با توجه به دست نخورده بودن تودة جنگلي بررسي شده مي‌تواند مبناي ارزيابي و مقايسه با جنگل‌هاي مشابه باشد.واژه‌هاي كليدي: تغييرات ساختار، تنوع، آشكوب، توده راش آميخته