مقايسه كمي توسعه آبياري تحتفشار در ايران در مقايسه با جهان

با توجه به محدوديت منابع آب و ضرورت افزايش بهره وري آب در توليد محصولات كشاورزي، توسعه روش‌هاي آبياري تحت فشار يكي از سياستها و فعاليتهاي اجرائي مهم و عمده بخش آب كشاورزي در طي سالهاي اخير بوده است. هدف از اين پژوهش بررسي وضعيت توسعه آبياري تحت فشار از بعد كمّي در كشور ايران و مقايسه آن با ساير كشورها و مناطق مختلف جهان با استفاده از شاخص ضريب نفوذ آبياري تحت فشار (نسبت مساحت اراضي تجهيز شده به روشهاي آبياري تحت فشار به كل اراضي فارياب)، و در نهايت برآورد حد مطلوب و مورد انتظار سطح توسعه آن براي كشور ميباشد. بر اساس نتايج ضريب نفوذ آبياري تحت فشار تا پايان برنامه ششم توسعه (سال 1399) برابر 21/43 درصد مي باشد كه در مقايسه با ساير كشورها (23 كشور منتخب) در حد پائيني قرار دارد. با استفاده از روش همبستگي چند متغيره بين مقادير متغيرهاي اثر گذار بر مديريت آب نظير سرانه برداشت از منابع آب، سهم برداشت از منابع آب در بخش كشاورزي، مساحت اراضي فارياب، و ضريب نفوذ آبياري تحت فشار 14كشور منتخب و اعمال مقادير نظير براي كشور ايران، سطح مطلوب و مورد انتظار (ضريب نفوذ) آبياري تحت فشار كشور برابر 49/5درصد برآورد شد (130 درصد افزايش در مقدار فعلي ضريب نفوذ). يعني در سالهاي آينده از جمله در برنامه هفتم توسعه، ميتوان به شرط لحاظ ضوابط، مقررات، و تمهيدات لازم از جنبه كاهش اثرات منفي و نامطلوب توسعه ناموزون سامانه ها بر منابع آب و محيط زيست، و جلوگيري از وقوع پديده اثر بازگتشي ، به صورت مطلوب و پتانسيل تا نيمي از اراضي فارياب كشور را مجهز به آبياري تحت فشار نمود. لذا هنوز فضا براي توسعه بيشتر با لحاظ تمهيدات لازم و به شرط ايجاد زير ساخت‌ها، و ضوابط و مقرراتي كنترلي لازم، وجود دارد.