بررسي نظام‏ مند دستاوردهاي تفكر نقادانه در آموزش مهندسي

شناسايي، پرورش و توسعه شايستگي‏ هاي تفكر نقادانه (Critical thinking)، از مهم‏ترين عوامل موفقيت مهندسان در مسئله ‏يابي، مسئله‏ محوري، مسئله ‏آفريني، تشخيص راه ‏حل‏هاي نوآورانه و حل‏ مسائل پيچيده است. در مطالعه حاضر تلاش شد تا جايگاه تفكر نقادانه در آموزش مهندسي از طريق شناسايي دستاوردهاي آن، مورد واكاوي قرار گيرد. از‏ اين ‏رو در يك بررسي نظام ‏مند، بر اساس دستورالعمل پريزما، مقالات نمايه‏ شده در پايگاه‏هاي داده ‏هاي اسكوپوس (Scopus)، گوگل‏اسكولار (Google Scholar) و ساينس‏دايركت (ScienceDirect) در بازه زماني‏2010 تا 2023، با استفاده از تركيب ‏كليدواژه‏ هاي Critical Thinking” OR “Engineering Education” OR “Critical Thinking in Engineering Education” AND “Outcomes OR results” AND “Engineering Education” OR “Engineering” AND Benefits, AND Limitations OR Critical Thinking شناسايي و بازيابي شد. نهايتاً 21 مقاله پس از بررسي ملاك‏هاي ورود و خروج، براي تحليل‏ نهايي انتخاب شد. مقاله‏ ها بايد شرايط چهارگانه مرتبط بودن با موضوع پژوهش، انتشار در بين سال‏هاي 2010 تا 2023، چاپ نسخه نهايي و برخورداري از عبارات «تفكر نقادانه» و «آموزش مهندسي» را داشته باشند. يافته‏ ها به شناسايي نُه دستاورد، استفاده از تفكر نقادانه در آموزش مهندسي منجر گرديد. نتايج نشان مي‏دهد كه براي آموزش مؤثر تفكر نقادانه و ورود آن در برنامه ‏هاي درسي مهندسي، به رويكرد منسجم‏ تري نياز است تا در سراسر برنامه درسي، به ‏‏گونه‏ اي مفيد و اثربخش، بستر رسمي براي ارتقاي دانش، بينش، ارزش‏ها و مهارت‏هاي مورد نياز دانشجويان در نظر گرفته شود. بنابراين، نياز است شيوه ‏هاي آموزش تفكر نقادانه را به استادان مهندسي ارائه داد و زمينه ملموس، عملي و قابل‏ درك براي پرورش اين شايستگي در دانشجويان آموزش مهندسي‏ را فراهم نمود. پرواضح است كه با توجه به دستاوردهاي حياتي تفكر نقادانه، بررسي و آماده‏سازي الزامات و شرايط مورد ‏نياز براي بازنگري و به ‏روزرساني سياست گذاري‏ هاي آموزشي و دستورالعمل‏هاي خُرد و كلان توانمندسازي استادان مهندسي در پرورش تفكر نقادانه در دانشجويان مهندسي نه ‏تنها ضرورت دارد كه انكارناپذير است؛ به نظر مي‏رسد تاكنون نه تنها اين الزامات مورد توجه قرار نگرفته، بلكه حتي در عمل، مورد كم‏ توجهي قرار گرفته و به همين دليل هم اين شايستگي اصيل، پرورش نيافته ‏است.