ظرف پاتيل مسي قلم‏زني قرن هشتم (ه‍. ق) و ژئومتري فركتال

افكار و انديشه ‏ها و باورهاي هنرمندان و صنعت گران، با توجه ‏به نحوه دريافتشان از جلوه ‏هاي عالم، به ‏صورت هنرهاي تجسمي، معماري، آثار تزييني و كاربردي به معرض نمايش درمي ‏آيد و به ‏صورت خاطره هاي فرهنگ بشري محفوظ مي‏ گردد. علم زيبايي‏ شناسي به معرفي اين آثار مي‏ پردازد و با توجّه به تغيير و تحول تجربه ‏هاي انساني، و دقت و ظرافت و (خلاقيت) هنرمندان در مسير تاريخ، قدر و منزلت فرهنگي و اعتبار آثار هنري را سنجيده و آن را مشخص مي ‏نمايد. و اكنون نيز با توجه ‏به ابعاد تازه‏اي كه با پيشرفت‏ هاي فناوري و توليد ابزارهاي فني جديد فراهم شده است، زمينه رويت و فهم جلوه‏ هاي عالم دگرگون گرديده و در نتيجه موجب خلق آثار هنري دقيق‏ تر و جامع ‏تر شده كه عملاً توجّه بيشتري به (فضا) و خلق ابعاد تازه هنري دقيق و جامع‏تر گرديده است.ويژگي‏هاي طراحي و شكل‏ آفريني، با آن كه در همه اعصار هنرمند را به خود مشغول داشته است، موجب دقّت نگاه به عالم و رويت بهتر نظم اعجاب‏ انگيز هستي گرديده است، سپس آثار هنري خود را نيكوتر خلق نموده است، به خصوص هنگامي كه از هندسه و رياضيات بهره گرفته است، ميان عالم محسوسات و معقولات دقيق‏ تر سير و سياحت كرده است. اخيراً نيز برخي هنرمندان مدرن، توجه ويژه‏ اي به شاخه جديد مشترك بين رياضيات و هندسه و هنر* با عنوان هندسه فركتال (Fractal Geometry) نموده‏ اند كه از رازورمز پنهان مشترك و هماهنگ عالم خبر مي‏دهد، ازجمله معماران مدرن و هنرمندان هنرهاي تجسّمي آثار قابل‏ توجهي در اين‏ رابطه به وجود آورده ‏اند. ذكر نام برخي هنرمندان و اشاره به اثري از آنها در نوشته زير، تنها براي تبيين ايده ارتباط تنگاتنگ علم و هنر* و خلاقيت هنري است. با اندكي توجّه به آثار هنري كه در طي قرون در تمام فرهنگ‏ ها به وجود آمده است، ملاحظه مي‏شود كه هنرمندان نكته‏ سنج از آن غافل نبوده‏ اند و پيوسته در هنر‏هاي كوچك دستي و تجسمي تا آثار بزرگ معماري، پيوند بين علم و هنر و خلاقيت هنري را برقرار كرده‏ اند. در اين ‏رابطه يك اثر هنري كاربردي تزييني ايراني (پاتيل مسي قلم‏زني) از قرن هشتم هجري را انتخاب نموده، مشخصات مختصر تاريخي آن را بيان و با ارائه تصاوير و تحليل‏ هاي متعدد نقوش هندسي و استخراج نقش ‏مايه ‏هايي كه هركدام داراي بيان تصويري و مفهوم مستقلي هستند، مفهوم خلاقيت را در هنر قديم و جلوه ‏هاي كارايي آن را براي زمان معاصر ارائه داده‏ ايم، نيم ‏نگاهي به نظريه ژئومتري فركتال كرده ‏ايم و نشانه‏ هاي آن را در شكل آفريني عوالم هندسي هنرهاي ايراني، به خصوص در معماري و صنايع تزييني ديده‏ ايم.